Նոր քաղաքական ճգնաժամ Հայաստանում

(Առաջին հետևությունները ՀՀ-ում կայացած ընտրությունների արդյունքներով)

«Հայաստանում անցկացված խորհրդարանական ընտրությունները ցույց տվեցին հանրային մոբիլիզացիայի աննախադեպ մակարդակ, ինչն արտահայտվեց ընտրողների անսպասելիորեն բարձր մասնակցությամբ, որը գերազանցեց նախորդ ընտրական փուլերի ցուցանիշները։ Երկրի քաղաքացիները հստակ գիտակցում էին քվեարկության բախտորոշ բնույթը, որը որոշում է պետության զարգացման հետագա աշխարհաքաղաքական և ներքին վեկտորը (մասնակցությունը, ըստ ՀՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի տվյալների, կազմել է 58,97% (1,477 միլիոն մարդ))։

Այնուամենայնիվ, հույսերը, թե այս ընտրությունները կդառնան հասարակության համախմբման կետ և վերջ կդնեն երկարատև ներքաղաքական տուրբուլենտությանը, լիովին չարդարացան։ Ընդհակառակը, Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի արձանագրած արդյունքները հիմք են դնում համակարգային ճգնաժամի նոր՝ էլ ավելի խորը փուլի համար։

Ընտրապայքարի գլխավոր արդյունքն այն էր, որ գործող վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած «Քաղաքացիական պայմանագիր» կառավարող կուսակցությունը չկարողացավ ստանալ ընտրողների ձայների բացարձակ մեծամասնությունը՝ կանգ առնելով հիսուն տոկոսից մի փոքր ցածր նիշի վրա (բոլոր ընտրատեղամասերի քվեաթերթիկների մշակումից հետո «Քաղաքացիական պայմանագիրը» հավաքում է 49,81%)։ Սա հասարակության մեջ առկա լուրջ պառակտման և արմատական բարեփոխումներ ու փոփոխություններ իրականացնելու համար գործող իշխանության կողմից վստահության անվերապահ մանդատի բացակայության ուղղակի վկայությունն է։ Սակայն հայաստանյան ընտրական օրենսդրության առանձնահատկություններն ու մանդատների բաշխման սահմանադրական համակարգի նրբությունները թույլ տվեցին Փաշինյանին շրջանցել այս արգելքը և վերցնել Ազգային ժողովի տեղերի շուրջ վաթսուն տոկոսը։ Նման բաշխումը երաշխավորում է կառավարող ուժի հնարավորությունը՝ միանձնյա ձևավորելու կառավարություն, սակայն այս հաղթանակը կրում է բացառապես մարտավարական և չափազանց խոցելի բնույթ։

Գործող վարչապետի համար առանցքային խնդիրն այն է, որ նա կորցրել է ռազմավարական խնդիրների իրականացման համար անհրաժեշտ ձայների երկու երրորդի սահմանադրական մեծամասնությունը։ Նոր խորհրդարանում յոթանասուն մանդատի բացակայությունը հարուցում է անհաղթահարելի իրավական և ընթացակարգային խոչընդոտներ։ Նիկոլ Փաշինյանն այժմ օրենսդրորեն արգելափակված է գործող Սահմանադրության փոփոխության հարցում, ինչը նրա հիմնական քաղաքական ուղենիշներից մեկն էր։ Առանց երեք խոշոր դաշինքներով ներկայացված կոշտ ու համախմբված ընդդիմության համաձայնության, հանրաքվեի գործընթաց սկսելը կամ երկրի մայր օրենքը վերախմբագրելը կդառնա իրավականորեն անհնար (գոյություն ունի նաև սցենար, ըստ որի՝ ընդդիմությունը կհրաժարվի մանդատներից կամ գլոբալ առումով կվիճարկի ընտրությունների արդյունքները)։

Իրավական այս փակուղին ուղղակիորեն հարվածում է Երևանի միջազգային օրակարգին՝ վտանգելով արտաքին քաղաքական առանցքային գործընթացները։ Առանց սահմանադրական մեծամասնության գործադիր իշխանությունը փաստացիորեն զրկվում է Ադրբեջանի հետ լիարժեք խաղաղության պայմանագիր վավերացնելու հնարավորությունից, քանի որ նոր իրողությունների ամրագրման համար պահանջվող ցանկացած տարածքային կամ ինստիտուցիոնալ փոփոխություն բախվում է իրավական բազայի փոփոխության անհրաժեշտությանը։

Նմանատիպ ճակատագիր է սպասվում նաև այլ ռազմավարական համաձայնագրերին, այդ թվում՝ միջազգային տրանսպորտային միջանցքների վերաբերյալ հնարավոր պայմանագրերին, քանի որ ընդդիմությունը ստանում է օրինական լծակներ՝ Ազգային ժողովի պատերից ներս դրանք լիովին արգելափակելու համար։ Սահմանված ընթացակարգերի շրջանցմամբ այս որոշումները կյանքի կոչելու ցանկացած փորձ երկրի ներսում կհրահրի լայնածավալ իրավական դեֆոլտ։

Այս ֆոնին անխուսափելիորեն կշարունակի խորանալ Երևանի և Մոսկվայի հարաբերությունների ճգնաժամը։ Անցած ընտրարշավը հստակորեն ընդգծեց իշխանությունների հռետորաբանության հակառուսական վեկտորը՝ Եվրոպական միության հետ մերձեցման ձևական փորձերի ֆոնին, ինչը կտրուկ դժգոհություն առաջացրեց Կրեմլում։ Բավականին ուշագրավ և խորհրդանշական ազդակ էր այն, որ Մոսկվան ցուցադրաբար հրաժարվեց շնորհավորել Նիկոլ Փաշինյանին ընտրություններում նրա կուսակցության հաղթանակի կապակցությամբ։

Այլ կերպ ասած՝ Հայաստանը վստահորեն գնում է դեպի քաղաքական ճգնաժամի նոր՝ շատ ավելի կործանարար փուլ։ Երկիրը հայտնվել է վտանգավոր երկիշխանության իրավիճակում. գործադիր իշխանությունն ունի բավարար մանդատներ կաբինետները պահելու համար, սակայն զրկված է պետության ռազմավարական ապագան կառավարելու իրավական գործիքներից։ Փաշինյանի՝ նախկին քաղաքական գիծը շարունակելու փորձերը՝ առանց խորհրդարանական փոքրամասնության դիրքորոշումը հաշվի առնելու, անխուսափելիորեն կտեղափոխեն առճակատումը խորհրդարանական նիստերի դահլիճներից դեպի փողոց։

Քաղաքական փակուղին՝ բազմապատկված արտաքին ճնշումներով և ներքին պառակտմամբ, մոտալուտ ապագայում գրեթե անխուսափելի է դարձնում հայոց պետականության մասշտաբային համակարգային կաթվածը։

Մտածե՛ք այդ մասին…»։