(Պատասխանատվության բաժանումը՝ քաղաքական բազմակարծության բանալի)
«Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի մամուլի ասուլիսը, որը տեղի ունեցավ տևական «քաղաքական անդորրի» պայմաններում, ավելին էր, քան պարզապես գործող իշխանությունների քննադատությունը։ Այն իրենից ներկայացնում էր պետական կառուցվածքի այլընտրանքային նախագիծ։ Մինչ երկրի գործող ղեկավարությունը փորձում է մանևրել աշխարհաքաղաքական ուժային կենտրոնների միջև, Քոչարյանն առաջարկում է վերադառնալ «հիմնարար սկզբունքներին»՝ վերանայելով ինչպես Հայաստանի ներքին կառուցվածքը, այնպես էլ նրա արտաքին պարտավորությունները։
Հիմնական ուղերձներից մեկը սահմանադրական բարեփոխումների անհրաժեշտության մասին հայտարարությունն էր։ Սակայն, ի տարբերություն սովորական քաղաքական կարգախոսների, Քոչարյանը չի խոսում պարզապես «ցուցանակի» փոփոխության մասին։ Նրա քննադատությունն առկա Սահմանադրության վերաբերյալ այն համակարգի ախտորոշումն է, որը ծնել է «սուպերվարչապետություն» և ինստիտուտների կաթվածահար վիճակ ցանկացած լուրջ ճգնաժամի պարագայում։
Երկրորդ նախագահն առաջարկում է ոչ թե պարզապես մեխանիկական վերադարձ անցյալին, այլ անցում ներառական պետական գործընկերության մոդելին։ Տերմինը, որը լավագույնս նկարագրում է նրա ուղերձը՝ «Պատասխանատվության կոնսենսուսային ճարտարապետությունն» է։ Դրա էությունն այն է, որ ներկայիս «հաղթողը ստանում է ամեն ինչ» մոդելը սպառել է իրեն։ Հայաստանին անհրաժեշտ է մի համակարգ, որտեղ կոալիցիոն կառավարումը ոչ թե խորհրդարանական հարկադրված միջոց է, այլ ներկառուցված ապահովիչ, որը թույլ չի տա որևէ քաղաքական ուժի (կամ անհատի) մենաշնորհել ճակատագրական սխալներ գործելու իրավունքը։ Սա գործընկերային իշխանության առաջարկ է, որտեղ առանցքային որոշումներն անցնում են լայն փորձագիտական և քաղաքական կոնսենսուսի զտիչով, ինչը կենսական նշանակություն ունի էկզիստենցիալ ռիսկի մեջ գտնվող երկրի համար։
Ռուսաստանի և ՀԱՊԿ-ի հետ հարաբերությունների վերաբերյալ Քոչարյանի գնահատականները հնչեցին սառը ռացիոնալիզմով, որի պակասը երբեմն զգացվում է հայկական քաղաքականության էմոցիոնալ դաշտում։ Նա չի պաշտպանում ՀԱՊԿ-ը որպես իդեալական մեխանիզմ, սակայն մատնանշում է կամուրջների անխոհեմ այրման ռիսկերը։
Հատկապես հատկանշական է նրա զուգահեռը Դոնալդ Թրամփի մեթոդների հետ։ Քոչարյանը տալիս է չափազանց պրագմատիկ և մտահոգիչ հարց.
«Իսկ ի՞նչ կլինի, եթե Ռուսաստանը, հոգնելով հիբրիդային պատերազմի մեղադրանքներից, սկսի գործել ոչ թե որպես անսահման համբերատարությամբ օժտված «ավագ եղբայր», այլ ինչպես Թրամփը՝ զուտ տրանզակցիոն և կոշտ եղանակով»։ Նրա թեզն այն մասին, որ Հայաստանի դեմ «հիբրիդային պատերազմ» վարելու վերաբերյալ ՌԴ հասցեին հնչող մեղադրանքներն իռացիոնալ են, հիմնված է պարզ փաստի վրա. Հայաստանն իր ներկայիս վիճակում չափազանց խոցելի է դաշնակցին «հիբրիդային թշնամու» վերածելու համար։ Քոչարյանն ընդգծում է, որ աշխարհաքաղաքականության մեջ «նեղացվածությունը» արժեք չէ։ Նրա մոտեցման ռացիոնալությունն այն է, որ անվտանգությունը պետք է կառուցվի ռեսուրսների հաշվարկի վրա, այլ ոչ թե այն հույսի, թե ինչ-որ մեկը «կգա և կփրկի» մեզ պարզապես այն պատճառով, որ մենք ժողովրդավարական ենք։
Նիկոլ Փաշինյանի հետ կարևոր հայեցակարգային անհամաձայնությունը մնում է վերաբերմունքը հիմնարար փաստաթղթերի նկատմամբ։ Եթե Փաշինյանը հակված է Tabula Rasa-ի քաղաքականությանը (սկսել ամեն ինչ զրոյից՝ տարանջատվելով նախկին պարտավորություններից), ապա Քոչարյանը հանդես է գալիս էվոլյուցիոն հետևողականության օգտին։
Նրա դիրքորոշումը Եռակողմ հայտարարությունների (Երևան- Վաշինգտոն-Բաքու), TRIPP-ի և խաղաղության պայմանագրի վերաբերյալ հստակ է. չի կարելի անտեսել այն հիմքը, որի տակ արդեն առկա են ստորագրություններ։ Փաշինյանի փորձը՝ «փակագծերից դուրս թողնել» 2020-2021 թվականների նոյեմբերյան և հաջորդող պայմանավորվածությունները, Քոչարյանին թվում է վտանգավոր պատրանք։ Քոչարյանի տրամաբանությամբ՝ TRIPP-ը պարզապես թուղթ չէ, այլ ընթացիկ իրականության հիմնակմախքն է, որտեղ անհրաժեշտ է ոչ թե փորձել ջնջել անցյալը, այլ զարգացնել իրավիճակն՝ օգտագործելով TRIPP-ի բազան որպես իրավական լծակ։ Խաղաղության պայմանագիրը պետք է դառնա վերնաշենք գոյություն ունեցող պայմանավորվածությունների վրա, այլ ոչ թե փորձ՝ ձևացնելու, թե դրանք երբեք չեն եղել։
Հիմա եթերում
