Հայաստանի Առաջին Հանրապետության հիմնադիրը․ Արամ Մանուկյան

Արամ Մանուկյանը պատմության մեջ մտել է որպես 20-րդ դարասկզբի ամենանշանավոր հայ հեղափոխականներից և պետական գործիչներից մեկը։ Նա ծնվել է 1879 թվականի մարտի 19-ին՝ Ելիզավետպոլի նահանգի Զեյվա հայկական գյուղում (ներկայում՝ Դավիթ Բեկ գյուղ, Սյունիքի մարզ)։ Վաղ տարիքից Մանուկյանը ներգրավված էր ազգային-ազատագրական շարժման մեջ, որի նպատակն էր պաշտպանել հայ ժողովրդին ճնշումներից և պահպանել նրա մշակութային ու քաղաքական ինքնությունը։

Նրա գործունեությունն ընդգրկում էր միաժամանակ մի քանի ոլորտ․ եղել է ընդհատակյա խմբակների կազմակերպիչ, ռազմական առաջնորդ, քաղաքական ռազմավար և, ի վերջո, պետական գործիչ։ Մանուկյանը վճռորոշ դեր է ունեցել Վանի ինքնապաշտպանությունում, երբ քաղաքի հայկական բնակչությունը կարողացել է դիմակայել Օսմանյան կայսրության ուժերին։ Այդ հաղթանակը դարձել է տոկունության և խիզախության խորհրդանիշ, իսկ ինքը՝ Մանուկյանը՝ ազգային հերոս։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից և կայսրությունների փլուզումից հետո նա անկախ հայկական պետության ստեղծման պատասխանատուներից մեկն էր։ 1918 թվականի մայիսին՝ Սարդարապատի ճակատամարտից հետո, Արամ Մանուկյանը դարձել է նորաստեղծ Հայաստանի Առաջին Հանրապետության փաստացի ղեկավարը։ Նրա էներգիան, կազմակերպչական տաղանդը և ապագայի հանդեպ հավատը հնարավորություն են տվել քաոսի և կործանման սպառնալիքի պայմաններում հիմք դնել հայկական պետականությանը։

Չնայած ծանր պայմաններին՝ սովին, համաճարակներին և մշտական ռազմական սպառնալիքներին, Մանուկյանը կարողացել է համախմբել հասարակությանը անկախության գաղափարի շուրջ։ Նա զբաղվում էր բանակի կազմակերպմամբ, պարենային ապահովմամբ, վարչական կառույցների ստեղծմամբ։ Նրա գործունեությունը ոչ միայն քաղաքական էր, այլև խորապես մարդասիրական․ նա ձգտում էր պահպանել ժողովրդին, նրան տալ հույս և վստահություն վաղվա օրվա հանդեպ։

Արամ Մանուկյանը մահացել է 1919 թվականի հունվարին՝ չտեսնելով երիտասարդ հանրապետության կայացումը։ Սակայն նրա անունը հավերժ մնացել է պատմության մեջ որպես Հայաստանի Առաջին Հանրապետության հիմնադրի անուն՝ մի մարդու, ով վճռորոշ պահին կարողացել է անկախության երազանքը վերածել իրականության։ Նրա կյանքը օրինակ է, թե ինչպես անձնական նվիրումն ու ինքնազոհաբերությունը կարող են փոխել մի ամբողջ ժողովրդի ճակատագիրը։