ԱՄՆ-ում հայագիտության ոլորտում առաջին կին պրոֆեսորը․ Նինա Գարսոյան

Նինա Գարսոյանը ծնվել է 1923 թվականի ապրիլի 11-ին Փարիզում՝ Հայոց ցեղասպանությունը վերապրած հայ փախստականների ընտանիքում։ Նրա մանկությունն անցել է հայկական սփյուռքի մշակութային մթնոլորտում, ինչը ձևավորել է հետաքրքրություն իր ժողովրդի պատմության և ժառանգության նկատմամբ։

Գարսոյանը սկզբում հետաքրքրված էր երաժշտությունով, սակայն հետագայում ընտրել է գիտության ուղին՝ իր կյանքը նվիրելով հայկական և բյուզանդական քաղաքակրթությունների ուսումնասիրությանը։

Սովորելով Բրին-Մոր քոլեջում (բակալավր, 1943 թ.), ապա Կոլումբիայի համալսարանում (մագիստրոսի և փիլիսոփայության դոկտորի աստիճաններ, 1946 թ.), Գարսոյանը սկսել է ակադեմիական կարիերան, որը շուտով նրան բերել է միջազգային ճանաչում։ 1969 թվականին նա դարձել է Կոլումբիայի համալսարանում մշտական պաշտոն ստացած առաջին կին պատմաբանը, իսկ հետագայում՝ Գևորգ Ավետիսյանի անվան հայկական պատմության և քաղաքակրթության ամբիոնի առաջին ղեկավարներից մեկը։

1977-1979 թվականներին Գարսոյանը զբաղեցրել է Փրինսթոնի համալսարանի ասպիրանտուրայի դեկանի պաշտոնը՝ դառնալով ամերիկյան ակադեմիական միջավայրում նման բարձր վարչական պաշտոն զբաղեցրած առաջին կանանցից մեկը։ Նա դասավանդել է նաև Սմիթ քոլեջում և զգալի ներդրում ունեցել ԱՄՆ-ում հայկական ուսումնասիրությունների զարգացման գործում։

Գարսոյանի գիտական աշխատանքներն ընդգրկում էին լայն թեմատիկ շրջանակ՝ սկսած Հայաստանի վաղ պատմությունից և նրա փոխհարաբերություններից Պարսկաստանի ու Բյուզանդիայի հետ, մինչև կրոնական շարժումների և մշակութային փոխակերպումների ուսումնասիրությունը։ Նա «Encyclopaedia Iranica»-ի համահեղինակ էր, Բրիտանական ակադեմիայի անդամ և Գուգենհայմի կրթաթոշակի դափնեկիր։

Նինա Գարսոյանի կենսագրությունը գիտական նվաճումների և անձնական տոկունության օրինակ է․ մեծանալով Փարիզում հայ փախստականների ընտանիքում և հաղթահարելով բազմաթիվ դժվարություններ, նա դարձել է համաշխարհային պատմագիտության առաջատար ներկայացուցիչներից մեկը և հայ ժողովրդի մշակութային ժառանգության նվիրյալ պաշտպանը։