Հայաստանին՝ լուսանկար Թրամփի հետ, Բաքվին՝ Վենսի այցը

(Փաշինյանը Դավոսում դեկորացիայի կարգավիճակում էր)

«ԱՄՆ փոխնախագահ Ջ. Դ. Վենսի սպասվող տարածաշրջանային շրջագայությունը դեպի Հարավային Կովկաս դառնում է ելակետային կետ Հայաստանի և Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության ընթացիկ արդյունքների խորքային վերլուծության համար: Այցի նախնական կոնֆիգուրացիան, որը ենթադրում էր բացառապես Երևան այցելություն, էական փոփոխությունների ենթարկվեց Դավոսի Համաշխարհային տնտեսական համաժողովից հետո: Միացյալ Նահանգների երկրորդ դեմքի դիվանագիտական ժամանակացույցի այս տեղաշարժն ակնհայտորեն ի ցույց է դնում Վաշինգտոնի անցումը գաղափարականացված համակրանքներից դեպի կոշտ աշխարհաքաղաքական պրագմատիզմ, որտեղ իրական քաղաքական կշիռն ավելի նշանակալի է, քան սիմվոլիկ ներկայությունը:

2026 թվականի Դավոսի համաժողովին Նիկոլ Փաշինյանի մասնակցության շուրջ ստեղծված իրավիճակն արժանի է առանձնահատուկ ուշադրության քաղաքական սուբյեկտայնության տեսանկյունից: Հայաստանի ղեկավարը միջոցառմանը հրավիրվել էր գերազանցապես որպես անհրաժեշտ «ոճական հավելում»՝ «Խաղաղության խորհրդի» վերաբերյալ փաստաթղթերի պաշտոնական ամրագրման համար: Այս ճարտարապետության մեջ Փաշինյանին վերապահված էր դեկորատիվ տարրի դերակատարում, որը կոչված էր իր ներկայությամբ լեգիտիմացնել արտաքին նախաձեռնությունները: Հայկական պատվիրակության համար միակ շոշափելի արդյունքը դարձավ Դոնալդ Թրամփի հետ համատեղ լուսանկարը, որն անմիջապես «ինտեգրվեց» Հայաստանի ներքաղաքական դիսկուրսում: Կառավարական քարոզչության կողմից այս իմիջային ակտիվի օգտագործումն ուղղված է Վաշինգտոնի կողմից աննախադեպ աջակցության պատրանքի ստեղծմանը, սակայն տեսողական բովանդակության հետևում թաքնված է իրական ռազմավարական առավելությունների բացակայությունը:

Միևնույն ժամանակ, ադրբեջանական դիվանագիտությունը ցուցադրեց սկզբունքորեն այլ մակարդակի աշխատանք: Իլհամ Ալիևն, ի տարբերություն իր հայ գործընկերոջ, Դավոսում հանդես եկավ որպես լիիրավ դերակատար՝ կողմնորոշված կոնկրետ քաղաքական դիվիդենտների վրա: Թրամփի հետ Ալիևի ուղիղ երկկողմ հանդիպումը դարձավ տարածաշրջանում ամերիկյան ռազմավարության վերանայման կատալիզատոր: Հենց այդ շփումից հետո հայտնի դարձավ, որ փոխնախագահ Վենսի երթուղին ընդլայնվել է և ներառում է Բաքուն: Այսպիսով, քանի դեռ Երևանը բավարարվում է ներքին սպառման համար նախատեսված ստատիկ պատկերներով, Բաքուն ստանում է ԱՄՆ բարձրագույն ղեկավարության լիարժեք աշխատանքային այցը, ինչը երկու երկրների արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների արդյունավետության ամենաօբյեկտիվ ցուցիչն է:

Վենսի բանակցությունների կենտրոնական թեման երկու մայրաքաղաքներում հայտարարված է TRIPP (Trans-Regional Infrastructure and Power Project) նախագիծը: Ի սկզբանե հայկական կողմը ներկայացնում էր այս նախագիծը որպես արևմտյան աջակցության բացառիկ գործիք, որտեղ Ադրբեջանի համար, իբր, տեղ չկար քաղաքական տարաձայնությունների պատճառով: Սակայն հենց Բաքվում TRIPP-ին առնչվող փաստաթղթերի հավանական ստորագրումը Հայաստանի պաշտոնական շրջանակներին դնում է ծայրահեղ անհարմար կացության մեջ: Հայաստանի քարոզչական ապարատը պետք է հսկայական ջանքեր գործադրի հանրությանը բացատրելու համար, թե ինչպես է Բաքուն, որը նախկինում ներկայացվում էր որպես ենթակառուցվածքային նախաձեռնությունների «վտարանդի», դառնում նախագծի լիարժեք փայատեր և առանցքային հանգույց: Սա հաստատում է այն թեզը, որ Ադրբեջանի տնտեսական և տարանցիկ հնարավորությունները գերակշռում են հայկական ղեկավարությանը տրված ցանկացած հռչակագրային խոստումները:

Առանձնահատուկ անհանգստություն է առաջացնում այցի շրջանակներում առաջ մղվող «խաղաղ ատոմի» ոլորտում համագործակցության նախաձեռնությունը: Հարավային Կովկասում ամերիկյան միջուկային տեխնոլոգիաների, մասնավորապես՝ փոքր մոդուլային ռեակտորների ներդրման փորձերը պարունակում են թաքնված համակարգային ռիսկեր: Նմանատիպ նախագծերը հանգեցնում են տասնամյակներ շարունակ մատակարարից բացարձակ տեխնոլոգիական և քաղաքական կախվածության ձևավորմանը: Բացի այդ, սեյսմիկ անկայունության և շարունակվող լարվածության պայմաններում տարածաշրջանը որպես անբավարար ուսումնասիրված էներգետիկ համակարգերի փորձարկման հարթակ օգտագործելը խիստ վտանգավոր փորձարկում է թվում: Միջուկային թափոնների ուտիլիզացման թափանցիկ մեխանիզմների բացակայությունը և նման օբյեկտների պոտենցիալ խոցելիությունը խաղաղ էներգետիկան վերածում են աշխարհաքաղաքական ճնշման գործիքի, ինչը վտանգի տակ է դնում տարածաշրջանի երկարաժամկետ էկոլոգիական և ֆիզիկական անվտանգությունը:

Վերջնարդյունքում, հետդավոսյան շրջանի արդյունքներն արձանագրում են Հայաստանի համար վտանգավոր միտում: Մինչ Երևանը վատնում է քաղաքական կապիտալը մեդիա առիթներ ստեղծելու և Սպիտակ տան հետ մերձեցման «լուսանկարչական ապացույցներ» հավաքելու վրա, Բաքուն իր հնարավորությունները փոխակերպում է կոնկրետ դիվանագիտական և ենթակառուցվածքային համաձայնագրերի: Վենսի այցը Ադրբեջան վերջնականապես ամրագրում է ԱՄՆ-ի հետ Հայաստանի «բացառիկ գործընկերության» հայեցակարգի ձախողումը՝ ցույց տալով, որ Վաշինգտոնը նախապատվությունը տալիս է նրանց հետ աշխատանքին, որոնք ունեն իրական ռեսուրսներ և գործելու կամք, այլ ոչ թե պարզապես հանդես են գալիս որպես դեկորացիա միջազգային համաժողովներում:

Մտածե՛ք այդ մասին․․․»։