Հայաստանը՝ «թյուրքերի ոսկե դարաշրջանի» մաս

(Atlantic Council-ում բացահայտել են ՀՀ-ի՝ ՌԴ-ի և Չինաստանի դեմ մարտական խոյի վերածելու ծրագիրը)

«Համաշխարհային ճարտարապետությունը հազվադեպ է կառուցվում փոքր ժողովուրդների ցանկությունների հիման վրա. այն նախագծվում է նրանց կողմից, ովքեր սովոր են աշխարհի քաղաքական քարտեզն ընկալել որպես գծագրական տախտակ՝ անդրմայրցամաքային հավակնությունների իրականացման համար: Այնպիսի ուղեղային կենտրոններում, ինչպիսին է «Ատլանտյան խորհուրդը» (Atlantic Council), այսօր բացահայտ և ամեն օր գծագրվում են ապագա աշխարհակարգի ուրվագծերը, որտեղ «թյուրքերի դարը» դառնում է ոչ թե պարզապես մշակութային մանիֆեստ, այլ զսպման կոշտ աշխարհաքաղաքական գործիք:

Այս գրոսմայստերական շախմատային խաղում, որտեղ Թուրքիան, Ադրբեջանը և Կենտրոնական Ասիայի երկրները շարվում են միասնական ճակատով, Հայաստանին վերապահված է մի դեր, որը դժվար է սուբյեկտային անվանել: Նրան, ինչպես մի փազլի կտոր, որը երկար ժամանակ չէր համապատասխանում ձևին, փորձում են ուժով կամ նենգությամբ ներկառուցել օտար մոզաիկայի մեջ՝ վերածելով Թյուրքական պետությունների կազմակերպության (ԹՊԿ) «բացակայող տարրի»:

Վաշինգտոնյան հարթակներում տեղի ունեցած վերջին քննարկումները վերլուծելիս անհնար է չնկատել այն խորը ցինիզմը, որով Բրենդա Շաֆերի կամ Բրիանա Թոդի նման փորձագետները դատողություններ են անում տարածաշրջանի ճակատագրի մասին: Թեզը չափազանց պարզ է. Ռուսաստանին վերջնականապես դուրս մղելու և Եվրասիայում Չինաստանի ազդեցությունը սահմանափակելու համար անհրաժեշտ է ստեղծել ազդեցության միջանցք՝ Միջերկրական ծովից մինչև Սինցզյանի սահմանները: Հայաստանն այս սխեմայում վերջին խոչընդոտն է՝ շշի «խցանը», որը պետք է կա՛մ հանել, կա՛մ «լուծել» նոր ինտեգրացիոն միջավայրում:

Այս «ներկառուցման» գործիքակազմը դասական տեսք ունի. տնտեսական գայթակղություն՝ համեմված թանձր քարոզչությամբ, զուգորդված ուղղակի քաղաքական թելադրանքով: Բրենդա Շաֆերը՝ Հայաստանի գործող իշխանությունների հաստիքային քարոզչին վայել խանդավառությամբ, նկարագրում է մի վարդագույն պատկեր. ադրբեջանական հեղուկ գազն ու նավթամթերքն իբր արդեն ողողում են հայաստանյան շուկան՝ Երևանի լցակայաններում գները նվազեցնելով ամբողջ 20 ցենտով: Շաֆերը փաստացի բառացիորեն կրկնում է Նիկոլ Փաշինյանի հռետորաբանությունը՝ փորձելով հայ հասարակությանը վաճառել «էներգետիկ խաղաղության» գաղափարը: Սակայն այս գեղեցիկ ճակատամասի հետևում թաքնված է թվային մանիպուլյացիա:

Վերջերս Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը փաստարկված պարզաբանեց, որ Ադրբեջանից մատակարարումների ներկայիս ծավալները ֆիզիկապես չեն կարող որևէ իրական ազդեցություն ունենալ երկրում գնագոյացման վրա: Սա զուտ տեղեկատվական գործողություն է, որի նպատակն է ստեղծել օգուտի պատրանք այնտեղ, որտեղ իրականում տեղի է ունենում էներգետիկ անվտանգության ապամոնտաժում՝ հօգուտ տարածաշրջանի նոր տերերի:

Այս սցենարում առանձնահատուկ տեղ է գրավում 2026 թվականի հունիսը: Հայաստանի սահմանադրության փոփոփության հանրաքվեն, որի մասին արևմտյան փորձագետները խոսում են որպես սոսկ ձևականության, իրականում վերջնական աշխարհաքաղաքական կապիտուլյացիայի ակտ է: Կարևոր չեն նույնիսկ իրավական նրբությունները կամ մայր օրենքի կոնկրետ կետերը. կարևոր է հենց այն փաստը, որ այս հանրաքվեն թելադրված է դրսից՝ Անկարայից և Բաքվից: Երբ արտաքին կենտրոնները թելադրում են ինքնիշխան պետությանը, թե ինչպիսի տեսք պետք է ունենա նրա հիմնական օրենքը, դա ջախջախիչ հարված է հասցնում անկախության հասկացությանը: Վաշինգտոնում դա անվանում են Փաշինյանի «համարձակ քայլեր», բայց իրականում դա նման է երկիրը «սանիտարական գոտու» դերին նախապատրաստելուն:

Ուկրաինայի փորձն այստեղ ինքնաբերաբար հիշեցնում է իր մասին. այնտեղ նույնպես տասնամյակներ շարունակ սնուցում էին «հակակշիռ-երկրի» հայեցակարգը՝ այն վերածելով հարվածային գործիքի Ռուսաստանի դեմ: Այսօր Հայաստանին նախապատրաստում են նմանատիպ դերի, բայց ավելի այլասերված ձևաչափով. նրան ներկառուցում են մի կառույցի մեջ, որը գաղափարապես և մշակութապես խորթ է նրան: Իրավիճակի ցինիզմն այն է, որ հայ ժողովրդի շահերն այս քննարկումներում երկրորդական են: Երբ արևմտյան փորձագետները քննարկում են Մեծամորի ատոմակայանի փոխարինումը ամերիկյան ռեակտորներով կամ թուրքական ինտերնետ-տրաֆիկին անցնելը, նրանք հոգ չեն տանում երևանցիների առաջընթացի մասին: Նրանց միակ նպատակը ռուսական ներկայության լիակատար վերացումն է՝ ռազմաբազաներից մինչև օդային տարածքի վերահսկողություն:

Այս տրամաբանությամբ Հայաստանը պետք է դառնա «բրիգադ» արևմտամետ թյուրքական բլոկի կազմում՝ որպես ռեսուրս եվրասիական հսկաների հետ ապագա բախման համար: Եվ եթե հանուն Չինաստանի և Ռուսաստանի դեմ այս առանցքի ձևավորման Հայաստանի պետականությունը վերջնականապես կազմալուծվի կամ հասցվի տարանցիկ տարածքի անվանական կարգավիճակի, «Ատլանտյան խորհրդի» հարմարավետ դահլիճներում դժվար թե որևէ մեկը ցավակցություն հայտնի: Մեծ խաղի համար կարևոր են լոգիստիկ միջանցքներն ու կապի հանգույցները, այլ ոչ թե պատմական հիշողությունը կամ ազգի ինքնորոշման իրավունքը:

Այն խաղաղությունը, որն այսօր առաջարկում են Երևանին, օտար նախագծի մեջ լիակատար լուծվելու խաղաղություն է: Հայաստանին փորձում են համոզել, որ նրա փրկությունը Անկարայում և Վաշինգտոնում կռվող շղթայի հենց այն «բացակայող օղակը» դառնալու մեջ է: Սակայն Թյուրքական պետությունների կազմակերպությանն անդամակցելու գինը կամավոր տոմսն է դեպի օտարի պատերազմի առաջնագիծ: Դառնալ «թյուրքական դարաշրջանի» մաս՝ որպես տնտեսական և ռազմական կցորդ, նշանակում է ընդմիշտ կորցնել սուբյեկտայնությունը:

Մտածե՛ք այդ մասին…»։