Հայկական հոգևոր վերածննդի ճարտարապետը․ Մխիթար Սեբաստացի

Մխիթար Սեբաստացին (1676–1749) նշանավոր հայ աստվածաբան, բանասեր, մանկավարժ և լուսավորիչ էր, Մխիթարյան միաբանության հիմնադիրը, որի գործունեությունը բացառիկ դեր խաղաց հայ մշակույթի, լեզվի և կրթության պահպանման ու զարգացման գործում։

Նա ծնվել է 1676 թվականին Սեբաստիա քաղաքում (ներկայիս Սիվաս, Թուրքիա), որն այն ժամանակ գտնվում էր Օսմանյան կայսրության կազմում։ Վաղ տարիքից նա առանձնանում էր բացառիկ հետաքրքրասիրությամբ և գիտելիքի ձգտմամբ։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է հայրենի քաղաքի վանական դպրոցում, որտեղ ընդամենը տասնհինգ տարեկանում ձեռնադրվել է սարկավագ։ Նրա ուսումնատենչ բնավորությունն ու խորաթափանց մտածողությունը գրավել են հոգևոր առաջնորդների ուշադրությունը, և նա շարունակել է ուսումը Սուրբ Էջմիածնում՝ ուսումնասիրելով աստվածաբանություն, փիլիսոփայություն և հին լեզուներ։

1691 թվականին ընդունելով վանական կոչում, իսկ 1696 թվականին՝ քահանայական ձեռնադրություն, Մխիթար Սեբաստացին իր կյանքը նվիրել է եկեղեցուն և ժողովրդի լուսավորմանը։ Նա խորապես գիտակցում էր, որ քաղաքական անկայունության և օտար տիրապետության պայմաններում ազգային ինքնության պահպանման գլխավոր միջոցը կրթությունն է։ Նրա համոզմամբ՝ լուսավորությունը ժողովրդի հոգևոր ամրության և ազգային դիմագծի պահպանման հիմնաքարն էր։

1701 թվականին Մխիթար Սեբաստացին հիմնադրել է Մխիթարյան միաբանությունը՝ կրթված վանականների միավորումը, որի նպատակը հայ ժողովրդի հոգևոր և մշակութային վերածնունդն էր։ Հետագայում միաբանությունը հաստատվել է Վենետիկում՝ Սուրբ Ղազար կղզում, որտեղ 1717 թվականին հիմնվել է վանք, որը դարձել է հայկական գիտության և մշակույթի կարևորագույն կենտրոններից մեկը։ Այստեղ ստեղծվել են դպրոց, գրադարան և տպարան, հրատարակվել են աստվածաբանական աշխատություններ, բառարաններ, դասագրքեր և թարգմանություններ։ Մխիթարյանների գործունեությունը նշանակալիորեն նպաստել է հայ բանասիրության զարգացմանը, գրագիտության տարածմանը և գրական հայերենի պահպանմանը։

Մխիթար Սեբաստացին միայն հոգևոր գործիչ չէր, այլև գիտնական՝ զբաղվելով թարգմանություններով, աստվածաբանական ուսումնասիրություններով և լեզվաբանական հետազոտություններով։ Նրա մանկավարժական հայացքները ժամանակի համար առաջադեմ էին. նա համոզված էր, որ կրթությունը պետք է լինի համակարգված, խորքային և հասանելի, իսկ գիտելիքը՝ ժողովրդի հոգևոր և ազգային զորության հիմքը։

Մխիթար Սեբաստացին վախճանվել է 1749 թվականի ապրիլի 16-ին Վենետիկի Սուրբ Ղազարի վանքում, որտեղ էլ ամփոփվել է։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ապրել մինչ այսօր․ Մխիթարյան միաբանությունը գործում է առ այսօր, իսկ Սեբաստացու անունը դարձել է հայկական հոգևոր և մշակութային վերածննդի խորհրդանիշ։