Հայկական սփյուռքի ձայնը․ Գալուստ Խանենց

Գալուստ Խանենցը (իսկական անունը՝ Գալուստ Խանյան) իրանահայ բանաստեղծ էր, ծնվել է 1910 թվականի հունվարի 25-ին Թեհրանում։ Նրա անունը կապված է հոգևոր որոնումների և սփյուռքի պայմաններում ազգային ինքնության պահպանման հետ։ Վաղ տարիքից նա ձևավորվել է յուրահատուկ մշակութային միջավայրում, որտեղ հայկական համայնքը դարեր շարունակ պահպանել է իր ինքնատիպությունը, իսկ պարսկական գրականությունը զգալի ազդեցություն է ունեցել գեղարվեստական լեզվի վրա։ Այս երկակի ժառանգությունը ձևավորել է նրա բանաստեղծական ոճը՝ հարուստ փոխաբերություններով, պատկերներով և զգացմունքային խորությամբ։

Խանենցը կրթություն է ստացել տեղի դպրոցներում և «Սան Լուի» ֆրանսիական դպրոցում, որտեղ ծանոթացել է արևմտյան գրականությանը։ Հետագայում նա ճարտարապետություն է ուսանել Մարգար Էլգալի մոտ, ինչը ամրապնդել է նրա գեղարվեստական մտածողությունը և ձևի ու բովանդակության ներդաշնակության նկատմամբ ուշադրությունը։ 1935 թվականին նա դարձել է «Նոր էջ» գրական խմբակցության համահիմնադիրներից մեկը, որը հրատարակել է երիտասարդ իրանահայ գրողների ստեղծագործությունների անթոլոգիա։

Խանենցի ստեղծագործական ժառանգությունը ներառում է ութ բանաստեղծական ժողովածու, որոնց թվում են «Ամբողջ սրտով», «Հրաշալի զորություն», «Բարև քեզ, մարդ», «Հայ ժողովրդի վերածնունդը», «Լուսամուտը»։ Նրա որոշ գրքեր թարգմանվել են պարսկերեն, ինչը նրա բանաստեղծությունները հասանելի է դարձրել ավելի լայն լսարանի համար և նպաստել հայ-իրանական մշակութային երկխոսության խորացմանը։

Խանենցի պոեզիան «սրտից ծնված» էր և արտահայտում էր ինչպես անձնական ապրումները, այնպես էլ հայ սփյուռքի հավաքական զգացումները։ Նրա բանաստեղծություններում հնչում էին հիշողության և պատմության, հայրենիքի կարոտի ու անցյալ սերնդի հետ կապի թեմաները։ Նա գրում էր սիրո և հոգևորության մասին՝ ձգտելով գտնել ներդաշնակություն երկրայինի և երկնայինի միջև, ինչպես նաև օտար երկրում լեզվի և մշակույթի պահպանման անհրաժեշտության մասին։ Նրա ոճը բնորոշվում էր փոխաբերությունների հարստությամբ և հայկական ավանդույթի ու պարսկական բանաստեղծական գեղագիտության համադրությամբ։

Գրական գործունեությունից բացի՝ Խանենցը ակտիվորեն մասնակցում էր համայնքի մշակութային կյանքին։ Գոլեստան պալատի վերականգնման գործում ունեցած ներդրման համար նա պարգևատրվել է Իրանի թագավորի կողմից, ինչը վկայում է նրա ճանաչման մասին ոչ միայն հայկական, այլև իրանական մշակութային միջավայրում։

Բանաստեղծը մահացել է Թեհրանում՝ 1998 թվականի հունիսի 4-ին։ Նրա մահը զգալի իրադարձություն էր իրանահայ մտավորականության համար։ Այսօր նրա բանաստեղծությունները դիտարկվում են որպես 20-րդ դարի հայկական սփյուռքի կյանքի՝ նրա ուրախությունների և մտահոգությունների վկայություն։ Ժամանակակից հայկական մշակույթի համար նա կարևոր է որպես մի ձայն, որը հնչում էր հեռվից, բայց միշտ ուղղված էր դեպի հայրենիք։