Կատակերգական տաղանդ, որը դարձավ մշակութային խորհրդանիշ. Կարպ Խաչվանքյան

Կարպ Խաչվանքյանը Հայաստանի ամենավառ կատակերգակ դերասաններից մեկն է, Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնի խորհրդանիշն ու «ծիծաղի արքան», որի կյանքն ու ստեղծագործությունը դարձել են երկրի մշակութային ժառանգության անբաժանելի մասը:

Կարպ Խաչվանքյանը ծնվել է 1923 թվականի հունվարի 23-ին Վրաստանի Ախալցխա քաղաքում: Ընտանիքը տեղափոխվել է Թբիլիսի, որտեղ ապագա արտիստը կատարել է մասնագիտական առաջին քայլերը. 1941-1944 թվականներին սովորել է «Վրացֆիլմ» կինոստուդիային կից դերասանական վարպետության դպրոցում: Արդեն այդ ժամանակ ի հայտ է եկել իմպրովիզացիայի և կատակերգական կերպարանափոխման նրա տաղանդը, ինչն էլ կանխորոշել է նրա հետագա ողջ կարիերան:

1944 թվականին Խաչվանքյանը հրավիրվել է Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի նորաստեղծ թատրոն: Այստեղ նա աշխատել է ավելի քան կես դար՝ 54 տարի՝ խաղալով հարյուրից ավելի դերեր և դառնալով թատրոնի իսկական խորհրդանիշը: Բեմական էներգիան և հանդիսատեսին ակնթարթորեն գերելու ունակությունը Խաչվանքյանին դարձրին հանրության սիրելին: Կատակերգական դերերում նա անգերազանցելի էր․ Կնյազը՝ «Տաքսի, տաքսի» ներկայացման մեջ, Թոդորոսը՝ Դիմիտրիս Պսաֆասի «Պահանջվում է ստախոս» պիեսում, Սկապենը՝ «Սկապենի արարքները» գործում:

1984-ից 1988 թվականներին Խաչվանքյանը զբաղեցրել է թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարի պաշտոնը՝ բեմադրելով 13 ներկայացում: Նրա ռեժիսորական աշխատանքների թվում են «Լամանչեցի մարդը» (որտեղ նա մարմնավորել է Սերվանտեսի և Դոն Կիխոտի դերերը), Իմրե Կալմանի «Սիլվա» օպերետը և Արտեմի Այվազյանի «Սերը աստղերի տակ» գործը: Նրա ռեժիսուրան աչքի էր ընկնում ռիթմի նուրբ զգացողությամբ, հումորով և դերասաններին բացահայտելու կարողությամբ:

Չնայած բեմական բուռն խառնվածքին, կյանքում Խաչվանքյանը համեստ և փակ մարդ էր: Ժամանակակիցները նշում էին, որ նա կարող էր թատրոն գալ առանց տրամադրության, բայց բեմում ակնթարթորեն կերպարանափոխվում էր՝ դառնալով զվարթ, կայտառ ու էներգիայով լեցուն: Վարագույրի փակվելուց հետո նա նորից ամփոփվում էր իր մեջ՝ կարծես վերադառնալով ներքին լռության աշխարհ:

Իր վաստակի համար Կարպ Խաչվանքյանն արժանացել է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչման (1967 թ.), ինչպես նաև Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի: Խաչվանքյանը կյանքից հեռացել է 1998 թվականի նոյեմբերի 29-ին Երևանում: Նրա հեռանալը մեծ կորուստ էր հայ մշակույթի համար, սակայն նրա հիշատակը վառ է թատերական բեմադրություններում, ֆիլմերում և հանդիսատեսի սրտերում: 2023 թվականին Հայաստանում նշեցին նրա ծննդյան 100-ամյակը՝ թողարկելով նրա պատկերով հուշամեդալ՝ որպես մեծ արվեստագետին ուղղված երախտագիտության խորհրդանիշ:

Կարպ Խաչվանքյանը պարզապես դերասան չէ, այլ մշակութային ֆենոմեն, որը մարմնավորել է հայկական կատակերգության ոգին: Նրա արվեստը ծիծաղն է, որը բուժում և միավորում է, իսկ նրա կյանքը՝ նվիրվածության օրինակ բեմին և հանդիսատեսին։