Կյանք՝ նվիրված Հայաստանի պատմությանը․ Բաբկեն Հարությունյան

Հայ ականավոր պատմաբան Բաբկեն Հարությունյանը ծնվել է 1941 թվականի մարտի 4-ին՝ Մեծ եղեռնի ժամանակ սպանդից հրաշքով փրկված վանեցիների ընտանիքում։ Պատմական այդ հիշողությունը դարձել է նրա ճակատագրի անբաժան մասը և կանխորոշել գիտական հետաքրքրությունների ուղղությունը։

Վաղ տարիքից նա ցուցաբերել է խոր հետաքրքրություն պատմության նկատմամբ, ինչը նրան տարել է Երևանի պետական համալսարան, որտեղ 1962 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Պատմության ֆակուլտետը։

1977 թվականին Բաբկեն Հարությունյանը ստացել է նաև իրավաբանական կրթություն, ինչը ընդլայնել է նրա մտահորիզոնը և հնարավորություն տվել պատմությունը դիտարկել իրավունքի և միջազգային հարաբերությունների համատեքստում։ 1967 թվականից նրա կյանքը սերտորեն կապված էր ԵՊՀ-ի հետ, որտեղ նա ոչ միայն դասավանդում էր, այլև մեծ դեր ուներ պատմաբանների սերունդների ձևավորման գործում՝ փոխանցելով անցյալի ուսումնասիրության հանդեպ սերն ու պատասխանատվությունը։ Նրա մանկավարժական գործունեությունն առանձնանում էր նվիրվածությամբ և ուսանողների նկատմամբ ուշադրությամբ։

Տարբեր տարիների նա զբաղեցրել է կարևոր պաշտոններ․ 1985–1988 թվականներին ղեկավարել է «Երևանի համալսարան» հրատարակչությունը, 1993–2004 թվականներին եղել է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի դեկան, 1997–2000 թվականներին՝ Հայաստանի հարակից երկրների պատմության ամբիոնի վարիչ, իսկ 2007 թվականին ընտրվել է Հայաստանի ազգային գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս-քարտուղար։ Այս պաշտոնները վկայում են նրա հեղինակության և գիտական հանրության կողմից տրված բարձր գնահատականի մասին։

1993 թվականին Բաբկեն Հարությունյանը պաշտպանել է «Մեծ Հայքի վարչաքաղաքական բաժանման համակարգն ըստ «Աշխարհացոյց»-ի (արևմտյան և հարավային աշխարհներ)» դոկտորական ատենախոսությունը՝ հաստատելով իր դիրքը որպես Հայաստանի և Առաջավոր Ասիայի պատմական աշխարհագրության ու քարտեզագրության առաջատար մասնագետներից մեկը։ Նա մասնակցել է միջազգային գիտական նախագծերի, դասավանդել է հայագիտություն Լիբանանում և աշխատել Միչիգանի համալսարանում՝ նպաստելով հայկական պատմագիտության զարգացմանը համաշխարհային մակարդակով։

Հարությունյանը եղել է Միջազգային հումանիտար գիտությունների ակադեմիայի և Եվրոպական բնական գիտությունների ակադեմիայի պրոֆեսոր և ակադեմիկոս։ Նա արժանացել է նաև բազմաթիվ պարգևների, այդ թվում՝ ՀՀ վաստակավոր գիտնականի կոչման, ԵՊՀ ոսկե մեդալի։ Պարգևատրվել է նաև «Մովսես Խորենացի» և Նոբելյան մրցանակակիր «Ալբերտ Շվայցերի» մեդալներով, ինչպես նաև «Եկատերինա Մեծ» շքանշանով։

Նա թողել է հարուստ գիտական ժառանգություն՝ տասնյակ աշխատություններ, որոնք նվիրված են Հայաստանի հին և միջնադարյան պատմությանը։ Նրա ուսումնասիրությունները դարձել են հիմք պատմաբանների նոր սերունդների համար, իսկ նրա կյանքն՝ օրինակ, թե ինչպես կարող է ողբերգական հիշողությունը դառնալ ուժի և ոգեշնչման աղբյուր գիտական հետազոտությունների համար։

Բաբկեն Հարությունյանի կյանքն ու գործունեությունը պատմություն են մի մարդու մասին, որը կարողացել է անձնական պատմական ցավը միավորել գիտական նվաճման հետ։

Նրա անունը հավերժ կմնա հայ նշանավոր պատմաբանների շարքում, իսկ նրա աշխատությունները կշարունակեն ուղենիշ ծառայել ապագա հետազոտողների համար։