Ողբերգական դարաշրջանի բանաստեղծը, ազատության և ցավի ձայնը․ Եղիշե Չարենց

Եղիշե Չարենցը 20-րդ դարի հայ մեծագույն բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունը միավորում է ռոմանտիկական կիրքը, հեղափոխական ոգին և հայրենիքի նկատմամբ խոր սերը, իսկ կյանքը ողբերգականորեն ընդհատվել է ստալինյան բռնաճնշումների տարիներին։

Եղիշե Չարենցը (իսկական անունը՝ Եղիշե Սողոմոնյան) ծնվել է 1897 թվականի մարտի 25-ին՝ Կարսում, որն այն ժամանակ մտնում էր Ռուսական կայսրության կազմի մեջ։ Նրա մանկությունն անցել է սոցիալական ցնցումների և ազգային ողբերգությունների մթնոլորտում, ինչը խորապես ազդել է նրա աշխարհայացքի ձևավորման վրա։ Դեռ պատանեկության տարիներին նա դրսևորել է գրական տաղանդ․ 1912 թվականին Թիֆլիսի «Պատանի» ալմանախում հրապարակվել է նրա առաջին բանաստեղծությունը, իսկ շուտով լույս է տեսել նաև նրա առաջին ժողովածուն՝ «Երեք երգ տխրադալուկ աղջկան»։

1915 թվականին Չարենցը միացել է հայկական կամավորական ջոկատներին և մասնակցել Վանի պաշտպանությանը՝ սեփական մաշկի վրա զգալով Հայոց ցեղասպանության և պատերազմի սարսափները։ Այս իրադարձությունները արտացոլվել են նրա «Կապուտաչյա հայրենիք», «Դանթեական առասպել» պոեմներում։ Հետագա տարիներին նա ակտիվ մասնակցել է Թիֆլիսի և Մոսկվայի գրական կյանքին՝ ստեղծելով գործեր, որոնցում հնչում էին հեղափոխության, ազատության և ազգային ինքնության գաղափարները։

Չարենցը ոչ միայն բանաստեղծ էր, այլև թարգմանիչ, արձակագիր, «Երկիր Նաիրի» վեպի հեղինակը, որտեղ դառն հեգնանքով նկարագրել է հայ ժողովրդի ճակատագիրը։ Նրա բանաստեղծությունները առանձնանում են երաժշտականությամբ, պատկերավորությամբ և փիլիսոփայական խորությամբ։

Սակայն բանաստեղծի ճակատագիրը ողբերգական եղավ։ Ստալինյան բռնաճնշումների տարիներին նա ձերբակալվել է և 1937 թվականի նոյեմբերի 27-ին մահացել Երևանում՝ ընդամենը 40 տարեկանում։ Նրա գերեզմանի վայրը մինչ օրս անհայտ է, ինչն ավելի է խորացնում նրա կենսագրության դրամատիզմը։

Այսօր Եղիշե Չարենցը ճանաչված է որպես հայ գրականության դասական։ 1964 թվականին Երևանի Մաշտոցի պողոտայի 17 բնակարանում, որտեղ բանաստեղծն ապրել է իր կյանքի վերջին երկու տարիները, հիմնվել է Եղիշե Չարենցի տուն-թանգարանը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են դպրոցական և բուհական ծրագրերի անբաժանելի մաս, իսկ նրա կերպարը խորհրդանշում է այն բանաստեղծին, որի կյանքը միահյուսված է եղել ժողովրդի երազանքներին ու տառապանքներին։