Ինչո՞ւ Իրանը չի ռմբակոծում Թուրքիան

(Հարավային Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի աշխարհաքաղաքականության առանձնահատկությունները)

«Այս հարցի պատասխանը թաքնված է այն պրագմատիկ գիտակցման մեջ, որ Թեհրանն ու Անկարան այսօր ունեն ընդհանուր և չափազանց վտանգավոր մարտահրավեր՝ քրդական գործոնը։ Չնայած պատմական մրցակցությանը, երկու մայրաքաղաքներն էլ քրդական հարցը դիտարկում են որպես գոյաբանական սպառնալիք իրենց տարածքային ամբողջականության համար։

CNN-ի և Reuters-ի վերջին տվյալները մատնանշում են, որ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմն ու ԿՀՎ-ն քրդական կազմավորումները դիտարկում են որպես կարևոր գործիք՝ Իրանը ներսից ապակայունացնելու համար։ Վաշինգտոնի ծրագիրը պարզ է. օգտագործել քրդական զինված ջոկատները Իրանի արևմուտքում՝ բանակի ուժերը կաշկանդելու և քաղաքացիական ապստամբություն հրահրելու համար։ Այս իրավիճակում Թուրքիան, հավանաբար, կընտրի Իրանին սատարելու դիրքորոշումը, քանի որ քրդերի ցանկացած հզորացում կամ նրանց ինքնավարության ընդլայնումն Իրաքի տարածքից դեպի իրանական հողեր Անկարայի համար ստեղծում է անընդունելի նախադեպ։
Տարածաշրջանում ձևավորվում է պարադոքսալ իրավիճակ։ Աբու Մուհամմադ ալ-Ջուլանին, ով Բաշար Ասադի վարչակարգի անկումից հետո դարձել է Սիրիայի դե ֆակտո նախագահը, դեռ վերջերս կատաղի մարտեր էր մղում քրդերի դեմ։ Սակայն ԱՄՆ-ի ճնշման ներքո կարող է ի հայտ գալ ժամանակավոր և ծայրահեղ անբնական մի դաշինք, որտեղ Ջուլանին և քրդական ուժերը կհամակարգեն իրենց գործողություններն՝ ընդդեմ Իրանի։

Թուրքիայի համար իրադարձությունների նման զարգացումը իսկական մղձավանջ է. արմատական խմբավորումների և քրդերի միավորումը սեփական սահմանների մոտ կարող է ստիպել Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին խաղալ Թեհրանի կողմից, որպեսզի կանխվի քաոսը, որն անխուսափելիորեն կտարածվի թուրքական տարածքների վրա։ Վաշինգտոնն, առաջ մղելով իր շահերը, փաստացի հաշվի չի նստում Անկարայի դիրքորոշման հետ, ինչը միայն պետք է դրդի Թուրքիային ավելի սերտ համագործակցել իրանական ղեկավարության հետ։
Ընթացիկ հակամարտության ռազմական տրամաբանությունը թելադրում է խիստ ժամկետներ։ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ծրագիրն՝ արագորեն շարքից հանել իրանական հրթիռային հորաններն ու ԱԹՍ-ների գործարանները, արդյունավետ է միայն կայծակնային պատերազմի (բլից-կրիգ) և կառավարման համակարգի փլուզման դեպքում։ Եթե հարցը չլուծվի 10–15 օրվա ընթացքում, արևմտյան կոալիցիան ստիպված կլինի անցնել երկարատև ցամաքային փուլի, որտեղ քրդական «պրոքսի» ուժերը կդառնան հիմնական կենդանի ուժը։

Իրանը, հասկանալով սա, ընտրել է ասիմետրիկ ռազմավարություն։ Օդում գերիշխանություն հաստատելու փորձերի փոխարեն, Թեհրանը հարվածներ է հասցնում տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի կապի և ռադիոլոկացիոն կրիտիկական ենթակառուցվածքներին։ SATCOM տերմինալների և AN/TPY-2 ռադարների վրա հարձակումները Բահրեյնում, Քաթարում, Քուվեյթում և Սաուդյան Արաբիայում նպատակ ունեն «կուրացնել» ամերիկյան ուժերը և գործողության շարունակությունը դարձնել չափազանց թանկարժեք։

Քանի դեռ ԱՄՆ-ն ու Իսրայելը պահպանում են տեխնիկական առավելությունը, ժամանակն աշխատում է նրանց դեմ։ Այն պայմաններում, երբ Ծոցում ամերիկյան բազաները կորցնում են կառավարումը, իսկ Թուրքիան կարող է թիկունքից աջակցել Իրանին՝ քրդական ապստամբության վախից դրդված, Թեհրանի դեմ «արագ հաղթանակի» ռազմավարությունը հայտնվում է ձախողման եզրին։

Մտածե՛ք այդ մասին…»