«Մատնություն» Եվրախորհրդարանի ամբիոնից

(Նիկոլ Փաշինյանի ստրասբուրգյան ելույթի վերլուծությունը)

«Փաշինյանը Եվրախորհրդարանում իր ելույթն օգտագործեց ոչ այնքան համաեվրոպական կամ համահայկական օրակարգի քննարկման, որքան սեփական նախընտրական ծրագրերի լեգիտիմացման և հերթական «SOS» ազդանշանը հնչեցնելու համար։

Ներքին օրակարգի առանցքային տարրը դարձավ աննախադեպ հարձակումը Հայ Առաքելական Եկեղեցու վրա։ Փաշինյանը փաստացի հոգևորականությանը հայտարարեց «հինգերորդ շարասյուն»՝ մեղադրելով բարձրաստիճան հոգևորականներին օտարերկրյա հատուկ ծառայությունների հետ համագործակցության և երկրի անկախությունը երրորդ ուժերի շահերին զոհաբերելու փորձերի մեջ։ Այս հայտարարությունները, որոնք հիմնված են միայն «ՊԱԿ-ի (КГБ) հետ կապերի» մասին քարոզչական թեզերի վրա, դիտվում են որպես Բաքվի և Անկարայի համար անցանկալի համահայկական կառույցը վարկաբեկելու փորձ։

Միևնույն ժամանակ, անտեսվում են մասնագիտացված միջազգային կազմակերպությունների տվյալները, մասնավորապես՝ Միացյալ Նահանգների Միջազգային կրոնական ազատության հանձնաժողովի զեկույցը (USCIRF, 2026 թ., էջ 90), որտեղ ուղղակիորեն մատնանշվում են Հայաստանի իշխանությունների կողմից Եկեղեցու գործիչների հալածանքները, ինչպես նաև դատարանների աշխատանքին միջամտելու փաստերն ու քաղբանտարկյալների առկայությունը։

Դրան զուգահեռ, Ստրասբուրգում հերթական փորձն արվեց վերջակետ դնել Արցախի հարցում։ Երկրի ղեկավարության հռետորաբանությունից ամբողջությամբ անհետացել են ինքնորոշման, էթնիկ զտումների կամ շրջափակման մասին հիշատակումները։ 120,000 փախստականների՝ Հայրենիք վերադառնալու իրավունքը պաշտպանելու փոխարեն, Փաշինյանը նրանց առաջարկեց վերջնական ինտեգրում և Հայաստանի քաղաքացիության ստացում՝ փաստացի չեղարկելով նրանց վերադարձի իրավունքը։ Ղարաբաղյան շարժումն այժմ իշխանության կողմից մեկնաբանվում է որպես դրսից հրահրված կործանարար գործընթաց։

Հատկանշական է, որ «արտաքին միջամտության» մասին այս թեզը տասնամյակներ շարունակ առաջ է մղվել թուրքական դիվանագիտության կողմից, որպեսզի թաքցվի այն փաստը, որ դեռ ԽՍՀՄ փլուզման ժամանակ Ադրբեջանը ձգտում էր տարածաշրջանի հայերի ֆիզիկական ոչնչացմանը։ Պաշտոնական Երևանի կողմից այս հռետորաբանության ընդունումը նման է պատմական սուբյեկտայնությունից հրաժարման՝ հանուն տարածաշրջանային հակառակորդների։

Ելույթի վերլուծության մեջ առանձնակի ուշադրություն է դարձվում եվրաինտեգրման վեկտորին, որը Փաշինյանը սերտորեն կապում է Վրաստանի ուղու հետ։ Սակայն այստեղ կա մի կարևոր նրբություն, որը սահմանակցում է մանիպուլյացիայի հետ։ Փաշինյանը պնդում է, որ Հայաստանի եվրոպական հեռանկարը դարձել է «շոշափելի» Վրաստանի կարգավիճակի շնորհիվ, սակայն Հայաստանը ԵՄ-ին անդամակցելու գործընթաց սկսելու մասին օրենքն ընդունել է 2025 թվականի մարտին (ուժի մեջ է մտել 2025-ի ապրիլին)։ Այդ պահին Եվրամիությունն արդեն պաշտոնապես սառեցրել էր Վրաստանի անդամակցության գործընթացը (դա տեղի էր ունեցել դեռ 2024-ի գարնանը), իսկ 2025 թվականին Բրյուսելի և Թբիլիսիի հարաբերությունները գտնվում էին խորը ճգնաժամի մեջ՝ ներառյալ դիվանագետների համար առանց վիզայի ռեժիմի չեղարկումը։ Այսպիսով, հայկական օրենքի ընդունման պահին «վրացական պատուհանը» դեպի Եվրոպա արդեն ամուր փակված էր, ինչը Փաշինյանի փաստարկները դարձնում է զուտ հռչակագրային։

Եթե ակնհայտ էր, որ Բրյուսելի և Թբիլիսիի հարաբերությունները դեգրադացվում են, իսկ «պատուհանը դեպի Եվրոպա» բացվում է միայն Վրաստանի միջոցով, ապա ինչո՞ւ էր հարկավոր հենց այդ ժամանակ Հայաստանում ընդունել ԵՄ-ին անդամակցելու գործընթաց սկսելու մասին օրենքը։ Մենք, ամենայն հավանականությամբ, գործ ունենք Երևանի և Թբիլիսիի կուլիսային պայմանավորվածությունների հետ. ինչպես Իրանի դեպքում, Փաշինյանը Վրաստանին «օդ վաճառեց»։ Նա խոստացավ «բարեխոսել», այն դեպքում, երբ հենց Իրանի մոտ խնդիրներ սկսվեցին, Փաշինյանը հարեց Թեհրանի թշնամիների ճամբարին։

Փաշինյանի ելույթից պարզ դարձավ նաև, որ Հայաստանը կամավոր անցնում է «փոքր ու համեստ պետության» կարգավիճակին, որը հրաժարվում է ազդեցությունից նույնիսկ տարածաշրջանային հարցերում։ Արևմտյան առաջնորդները, ինչպիսիք են Շառլ Միշելը և Էմանուել Մակրոնը, միանշանակ աջակցում են այս գործընթացին, քանի որ այն հանգեցնում է տարածաշրջանից ռուսական ազդեցության դուրսմղմանը՝ Երևանի կողմից սուբյեկտայնությունից և պետականությունից հրաժարվելու միջոցով։

Ընդհանուր առմամբ, ելույթը նաև օգնության ճիչ էր։ Փաշինյանը խնդրում է ԵՄ-ին փրկել «հայկական ժողովրդավարությունը», ինչը վկայում է ոչ միայն Հայաստանի ներքին գործընթացներում արտաքին խաղացողների ներգրավելու փորձի, այլև այն մասին, որ իշխանությունների կողմից հրապարակվող «աջակցության գրեթե 100-տոկոսանոց վարկանիշով հարցումները» կեղծ են։

Մտածե՛ք այդ մասին…»։