Փաշինյանի «վերջի սկիզբը» Մոսկվայո՞ւմ

(Կրեմլ այցի արդյունքները և Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում անդարձելիության կետը)

«Ռուսաստանի և Հայաստանի ղեկավարների միջև կայացած բանակցությունները ծանր տպավորություն թողեցին։ Կուտակված հակասությունների քանակը հասել է կրիտիկական կետի և այժմ բացահայտորեն դուրս է գալիս հանրային տիրույթ։ Երևանի համար նման իրավիճակը հղի է կրիտիկական ռիսկերով. այն պայմաններում, երբ տարածաշրջանային հակառակորդները՝ ի դեմս Բաքվի և Անկարայի, ուշադիր հետևում են հայկական պետականության թուլության ցանկացած դրսևորմանը, Մոսկվայի հետ խզումը կարող է նոր ագրեսիայի կատալիզատոր դառնալ։ Երկխոսության հրապարակային ձևաչափն ընդամենն ընդգծեց անդունդի խորությունը. կողմերը տարամետ էին բառացիորեն ամեն ինչում՝ Արցախի անկման պատճառների գնահատականից մինչև տարածաշրջանում անվտանգության ճարտարապետության ապագայի տեսլականը։

Նիկոլ Փաշինյանի համար այցը Կրեմլ, դատելով ամեն ինչից, հետապնդում էր գերազանցապես ներքաղաքական նպատակներ։ Ընտրական փուլի նախաշեմին վարչապետի համար կենսական նշանակություն ունի իր ընտրողին, թուրք և արևմտյան գործընկերներին ցուցադրել «ռուսական ղեկավարության հետ կոշտ երկխոսություն վարելու» ունակությունը։ ՌԴ նախագահի հետ անձնական հանդիպման ժամանակ Արցախի նկատմամբ վերահսկողության կորստի պատասխանատվությունը Մոսկվայի վրա բարդելու փորձերը դիտվում են որպես դեպի Թուրքիա Հայաստանի կտրուկ շրջադարձի լեգիտիմացման ռազմավարության մաս։

Այս հանդիպման տեղեկատվական ֆոն դարձան նաև Ալեքսեյ Օվերչուկի ծայրահեղ կոշտ թեզերը, որոնք փաստացի ուրվագծեցին հայկական ղեկավարության համար «հարցի գինը»։ Ռուսաստանի փոխվարչապետը հստակ մատնանշեց Երևանի արտաքին քաղաքական վեկտորի փոփոխության հետևանքով առաջացած մի քանի հիմնարար խնդիրներ։

Նախ, տնտեսական պրագմատիզմն արդեն զգացնել է տալիս. երկրների միջև ապրանքաշրջանառությունը կրճատվել է գրեթե կիսով չափ՝ Հայաստանի «եվրաինտեգրման հավակնություններով» պայմանավորված ռուսական բիզնեսի մտավախություններով (2024թ. 12 միլիարդ դոլարից իջնելով մինչև 6,4 միլիարդի՝ 2025-ին)։ Երկրորդ, վտանգի տակ է հայտնվել հանրապետության էներգետիկ անվտանգությունը։ Մոսկվան հասկացնում է, որ առանց «Ռոսատոմի» գերիշխող մասնակցության և տեխնիկական չափանիշների պահպանման, Հայկական ԱԷԿ-ի անվտանգ աշխատանքի երաշխիքները 2026 թվականից հետո անհնարին կդառնան, իսկ սեյսմիկ վտանգավոր գոտում ոչ կոմպետենտ եվրոպական կապալառուների ներգրավումն ուղիղ ճանապարհ է դեպի աղետ։

Օվերչուկի կողմից հնչեցված երրորդ կարևոր ասպեկտը վերաբերում է բիզնեսում փոխադարձության սկզբունքին։ Եթե Երևանը դուրս մղի ռուսական ընկերություններն իր տնտեսությունից, Մոսկվան իրեն իրավունք է վերապահում հայելային կերպով վերանայել Ռուսաստանում հայ գործարարների աշխատանքի պայմանները։ Բացի այդ, տարածաշրջանի տրանսպորտային լոգիստիկան կարող է վերջնականապես շրջանցել Հայաստանը։ Քանի դեռ հայկական ղեկավարությունը քննարկում է արևմտյան նախագծերը, ինչպիսին է «Թրամփի երթուղին», ՌԴ-ից և Չինաստանից իրական բեռնահոսքերը վերակողմնորոշվում են դեպի Իրան։ Ռուսական կողմն ընդգծում է, որ շահերի հավասարակշռության ապահովման հարցում առանց Մոսկվայի մասնակցության, Հարավային Կովկասում կոմունիկացիաների ապաշրջափակումն անհնար է, իսկ Ռուսաստանի համար «թշնամական» եվրոպական բլոկին ինտեգրվելու Երևանի փորձերը միայն արագացնում են գոյություն ունեցող կապերի դեգրադացումը։

Հանդիպման արդյունքները և դրան հաջորդած արձագանքը փորձագիտական շրջանակներում թույլ են տալիս ասել, որ Ռուսաստանի և Հայաստանի հարաբերությունները թևակոխել են անդառնալի վերափոխման փուլ։ Ռուսական լրատվամիջոցները, ավելի կոնկրետ՝ «կրեմլյան պուլի» լրագրողների դիտարկմամբ՝ երեկվա հանդիպման մասնակիցներից մեկի համար սա կարող է դառնալ «վերջի սկիզբ»»։

Հայ-ռուսական փոխգործակցության դաշտում իրադարձությունների հետագա զարգացումը կախված կլինի Հանրապետության ներսում քաղաքական պայքարի ելքից։ Ներկայիս թիմի իշխանության պահպանումը, ամենայն հավանականությամբ, կհանգեցնի բոլոր ոլորտներում ռուսական ներկայության արագացված ապամոնտաժմանը։ Ընդդիմությունը, հաջողության դեպքում, կբախվի դաշնակցային հարաբերությունների փլատակները մաքրելու անհրաժեշտությանը, որոնք կառուցվել են տասնամյակներ շարունակ, բայց հարվածի տակ են դրվել հանուն քաղաքական մանևրների և դեպի Թուրքիա դրեյֆի։ Ակնհայտ է դառնում, որ անդառնալիության կետն անցած է, և փոխգործակցության ներկայիս մոդելն ու որակն այլևս չեն լինի որևէ սցենարի դեպքում։

Մտածե՛ք այդ մասին…»։