TRIPP-ը նույն «Զանգեզուրի միջանցքն» է, որն ուղղված է նաև Իրանի դեմ

(«Թրամփի միջանցքը», թե՞ հայկական պետականության քանդման վերջին փուլը)

«2026 թվականի հունվարի 14-ին Վաշինգտոնում տեղի ունեցավ իրադարձություն, որը պաշտոնապես ներկայացվում է որպես «պատմական ճեղքում»՝ տարածաշրջանային խաղաղության և բարգավաճման ապահովման գործում։ ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանի և ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյի կողմից «Թրամփի երթուղի հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP-Trump Route for International Peace and Prosperity) նախագծի իրականացման հիմքերի մասին համատեղ հայտարարության ստորագրումը դարձավ դեռևս 2025 թվականի օգոստոսին մեկնարկած գործընթացների գագաթնակետը:

Սակայն ՀՀ ԱԳՆ դիվանագիտական ձևակերպումների փայլուն փաթեթավորման տակ թաքնված է մի նախագիծ, որը կարող է վերջնականապես վերաձևել տարածաշրջանի քարտեզը և Հայաստանին զրկել պետականության մնացորդներից:

TRIPP նախագծի վերլուծությունն անհնար է իրականացնել Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի գլոբալ աշխարհաքաղաքական օրակարգից զատ: Այսօր Միացյալ Նահանգները բացահայտորեն կուրս են վերցրել իրանական վարչակարգի վերջնական ապամոնտաժման ուղղությամբ՝ կիրառելով «Առավելագույն ճնշում 2.0» մարտավարությունը: Իրանում իրավիճակն այսօր ծայրահեղ լարված է. Թեհրանի հետ բիզնես վարող ցանկացած երկրի դեմ կիրառվող աննախադեպ պատժամիջոցների ֆոնին երկիրը ցնցվում է կազմակերպված բողոքի ցույցերից։

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփն իր հրապարակային հայտարարություններում բացահայտորեն դրդում է ցուցարարներին զբաղեցնել վարչական շենքերը՝ տարածաշրջանը փաստացի կանգնեցնելով մեծ պատերազմի շեմին: Ի պատասխան՝ Թեհրանն ուղղակիորեն հայտարարում է, որ տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի ինստիտուցիոնալ ներկայության ցանկացած ձև, ինչպես նաև Իսրայելը, կդառնան լեգիտիմ ռազմական թիրախներ։

Ու հենց այս պահին, երբ տարածաշրջանում նույնիսկ օդում զգացվում է լարվածություն, Նիկոլ Փաշինյանը ստորագրում է մի փաստաթուղթ, որով սեփական ձեռքով ամերիկացիներին բերում է հայ-իրանական սահման: Ներկայիս կառավարությունը գործում է հենց այն «քնած բջիջների» տրամաբանությամբ, որոնք, սպասելով «X» ժամին, այսօր Իրանում մզկիթներ են այրում, իսկ ՀՀ իշխանությունները հարված են հասցնում տարածաշրջանի կայունությանը և մեր հավերժ հարևան Իրանի հետ դարավոր բարիդրացիական հարաբերությունների թիկունքին:

Եթե TRIPP-ի աշխարհաքաղաքական շերտն ուղղված է Իրանի դեմ, ապա դրա տարածաշրջանային էությունը լիակատար կապիտուլյացիա է Բաքվի պահանջների առջև՝ հայ-ադրբեջանական օրակարգի շրջանակներում: Ըստ ԱԳՆ պաշտոնական փաստաթղթի՝ նախագիծը պետք է ապահովի «անխոչընդոտ մուլտիմոդալ տարանցիկ հաղորդակցություն» Ադրբեջանի հիմնական մասի և Նախիջևանի միջև:

ԱՄՆ-ի հետ պաշտոնական փաստաթղթում «անխոչընդոտ կապ» (unimpeded connectivity) տերմինի օգտագործումը հաստատում է, որ Փաշինյանը կատարում է Իլհամ Ալիևի պահանջները՝ պարզապես դա անելով «միջնորդի» միջոցով: Ալիևը չէր ցանկանում հայերին տեսնել սահմանային մաքսակետերում, և համատեղ հռչակագիրը «փաթեթավորեց» այդ ցանկությունը օտարածին բառերով՝ «front office» և «back office»: Այս տերմինաբանության հետևում թաքնված է նվաստացուցիչ սխեմա. մաքսակետերում հայ պաշտոնյաները դուրս կմղվեն դեպի «back office»՝ փաստացի դառնալով անտեսանելի ադրբեջանցիների համար, որոնք ստանում են հենց այդ անխոչընդոտ անցումը: ԱՄՆ վերահսկողության տակ գտնվող մասնավոր օպերատորներով համալրված «front office»-ը կապահովի հաղորդակցությունը՝ բացառելով հայերի ուղղակի փոխազդեցությունը ադրբեջանական կողմի հետ ՀՀ ինքնիշխան տարածքում:

Ստեղծվող TRIPP Development Company-ի կառուցվածքը նման է տնտեսական էքսպրոպրիացիայի (բռնագրավման) ակտի: Հայաստանը ԱՄՆ-ին է փոխանցում նախագծի 74% բաժնեմասը 49 տարի ժամկետով, ընդ որում՝ փաստաթղթում ուղղակիորեն ամրագրված է բաժնեմասերի միավորման և նույնիսկ դրանց նվիրատվության հնարավորությունը: Սա նշանակում է, որ ԱՄՆ-ը կարող է վերցնել ողջ 100 տոկոսը, իսկ հետո նախկին հայկական 26%-ը «նվիրել» Թոմ Բարաքի ընկերներին՝ թուրքական MIT հետախուզությանը: Քիչ հավանական է, որ Փաշինյանի կառավարությունը կոշտ դիմադրություն ցույց տա նման սցենարին:

Միևնույն ժամանակ, Հայաստանը նախագծի շրջանակներում տրամադրում է և՛ տարածք, և՛, անհրաժեշտության դեպքում, կանխիկ ներդրումներ: Այսինքն՝ ենթակառուցվածքները պետք է մեծամասամբ կառուցվեն Հայաստանի Հանրապետության ռեսուրսների հաշվին, սակայն եկամուտների 74%-ը գնում է ԱՄՆ, իսկ երթուղուց իր շահերով օգտվելու է Ադրբեջանը: Չնայած այն հանգամանքին, որ փաստաթուղթը հագեցած է «ինքնիշխանություն» բառով, վերոնշյալ կետերը վկայում են ուղիղ հակառակ գործընթացի մասին:

TRIPP նախագիծն իր ներկայիս տեսքով 2022 թվականի պրահյան համաձայնությունների տրամաբանական և վերջնական շարունակությունն է: Հենց այդ ժամանակ Փաշինյանը, «Հայաստանի ինքնիշխանությունը փրկելու» պատրվակով, փաստացի հանձնեց Արցախը Պրահայում՝ վերջնականապես թաղելով 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունը: Այսօր մենք տեսնում ենք այդ դրամայի երկրորդ մասը. հանձնելով Արցախը՝ Փաշինյանն այժմ հանձնում է արդեն բուն Հայաստանը՝ կապիտուլյացիան փաթեթավորելով «արևմտյան ներդրումների» վառ շերտով: Տեղի ունեցողի աբսուրդային համատեքստը կայանում է նաև այս փաստաթղթի ստորագրման համար ընտրված պատմական պահի մեջ, երբ երկրի անվտանգությունը զոհաբերվում է ամերիկյան շահերին՝ Իրանի հետ նրանց դիմակայության մեջ:

Այն հիմնարար ճշմարտության անտեսումը, որ ԱՄՆ-ը գտնվում է հեռավոր օվկիանոսից այն կողմ, իսկ Իրանը մեր անմիջական հարևանն է, պարզապես քաղաքական սխալ կամ անկոմպետենտություն չէ: Իշխանության ղեկին գտնվելու յոթուկես տարիների ընթացքում կարելի էր սովորել լսել պատմության զարկերակը և հասկանալ նման քայլերի հետևանքները: Այն, ինչ մենք տեսնում ենք այսօր TRIPP նախագծի տեսքով, գիտակցված, նպատակաուղղված վնասարարություն է: Այս փաստաթղթի տակ դրված ստորագրությունը փաստացի Սյունիքը վերածում է օտարերկրյա վերահսկողության գոտու և հնարավոր ռազմական գործողությունների թատերաբեմի: Այս քաղաքականության գինը Հայաստանի՝ որպես ինքնիշխան սուբյեկտի անվտանգությունն ու հենց գոյությունն է: Իրական խաղաղության փոխարեն տարածաշրջանը ստանում է լարվածության նոր օջախ, որտեղ հայկական շահերը զոհաբերվել են հանուն Մերձավոր Արևելքի և Հարավային Կովկասի վերակառուցման Թրամփի ռազմավարության իրականացման:

Մտածե՛ք այդ մասին․․․»։