Տիգրան Այվազյան․ հայկական կինոմշակույթի դասականը

Տիգրան Այվազյանը ծնվել է 1893 թվականի հունվարի 6-ին և դարձել հայ խորհրդային արվեստի նշանավոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործական կենսագրությունը սերտորեն կապված է Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի հետ, որտեղ նա սկսել է հանդես գալ 1922 թվականից և հավատարիմ մնացել բեմին մինչև կյանքի վերջը։ 1935 թվականին Այվազյանը արժանացել է Հայաստանի վաստակավոր արտիստի կոչման, ինչը հանդիսացել է նրա տաղանդի և ազգային մշակույթի զարգացման գործում ունեցած ներդրման գնահատականը։

Կինոյում նա իր դեբյուտը կատարել է 1926 թվականին և իր կարիերայի ընթացքում մասնակցել մի շարք նշանակալի ֆիլմերի, որոնք այսօր համարվում են հայկական կինեմատոգրաֆիայի դասականներ։ Դրանց թվում են «Խազ-փուշ» (1927), որտեղ նա մարմնավորել է Ահմեդի կերպարը, «Տունը հրաբխի վրա» (1928)՝ նավթարդյունաբերող Ղուկասովի դերակատարմամբ։ Նրա ֆիլմագրությունը ներառում է առնվազն յոթ կինոնկար, որոնցից յուրաքանչյուրը արտացոլում է հայկական կինոյի զարգացման տարբեր փուլեր։

Այվազյանը ոչ միայն դերասան էր, այլև մշակութային գործիչ, ով նպաստել է հայկական թատերական դպրոցի ձևավորմանը։ Նրա բեմական խաղը առանձնանում էր խորությամբ և մանրուքների հանդեպ ուշադրությամբ․ նա կարողանում էր փոխանցել կերպարների ներաշխարհը և ստեղծել հանդիսատեսին հոգեհարազատ կերպարներ։ Սունդուկյանի անվան թատրոնում նա մասնակցել է այնպիսի բեմադրությունների, որոնք դարձել են հայկական բեմի դասականներ, և նրա անունը անքակտելիորեն կապված է այդ մշակութային կենտրոնի հետ։

Հետաքրքիր փաստ է, որ Այվազյանը պատկանել է դերասանների առաջին սերնդին, որոնք միաժամանակ աշխատել են թե՛ թատրոնում, թե՛ կինոյում՝ կամուրջ ստեղծելով երկու արվեստների միջև։ Նրա ներդրումը հայկական կինեմատոգրաֆիայի զարգացման գործում հատկապես արժեքավոր է, քանի որ նա մասնակցել է ազգային կինոդպրոցի ձևավորմանը դրա գոյության առաջին տասնամյակներում։

Տիգրան Այվազյանը կյանքից հեռացել է 1956 թվականի նոյեմբերի 21-ին՝ թողնելով հարուստ ստեղծագործական ժառանգություն։ Նրա արվեստը դարձել է Հայաստանի մշակութային հիշողության անբաժանելի մասը, իսկ անունը շարունակում է հնչել թատրոնի և կինոյի պատմության մեջ։ Նա այն վարպետներից էր, ով կարողացել է համադրել ավանդույթն ու նորարարությունը՝ ստեղծելով կերպարներ, որոնք արդիական են մնում նաև այսօր։