Վլադիկավկազից մինչև Մետրոպոլիտեն օպերա. Պավել Լիսիցյանի կյանքի ուղին

Օպերային երգիչ, բարիտոն Պավել Լիսիցյանը ծնվել է 1911 թվականի նոյեմբերի 6-ին Վլադիկավկազում՝ գործարար Գերասիմ Լիսիցյանի ընտանիքում։ Չնայած հայրը զբաղվում էր արդյունաբերական գործունեությամբ, Լիսիցյանների տունը միշտ լցված էր երաժշտությամբ։ Մայրը, հայրը և ավագ քույրը երգում էին հայկական եկեղեցու երգչախմբում, իսկ ինքը՝ Պավելը, վաղ տարիքից մասնակցում էր ընտանեկան երաժշտական երեկոներին։

Ապագա երգիչը սովորում էր թավջութակ և դաշնամուր նվագել, երգում էր եկեղեցու երգչախմբում և մանկուց հաղորդակից էր հայկական համայնքի հարուստ երաժշտական ավանդույթներին։

Սակայն մեծ բեմ տանող նրա ճանապարհը հեշտ չի եղել։ Դպրոցն ավարտելուց հետո 15-ամյա Պավելը լքել է ծնողների տունը և մի քանի տարի աշխատել Կովկասի երկրաբանական հետախուզության և հորատման խմբերում։ Նա եղել է հորատողի աշակերտ, աշխատել հանքերում և շինարարություններում, սակայն նույնիսկ այդ տարիներին չի հրաժարվել երաժշտությունից՝ հանդես գալով ինքնագործ խմբերում և ժողովրդական երգչախմբերում։ Հենց այդ շրջանում են նկատել նրա տաղանդը, ինչի շնորհիվ երիտասարդը հնարավորություն է ստացել ուսումը շարունակելու Լենինգրադում։

1930 թվականին Լիսիցյանը մեկնել է Լենինգրադ, որտեղ աշխատել է Բալթյան նավաշինական գործարանում՝ միաժամանակ կատարելով առաջին քայլերը մասնագիտական ոլորտում։ Նա հաճախել է վոկալի դասերի, եղել Դրամատիկական մեծ թատրոնի վիճակագիր, այնուհետև ընդունվել է կոնսերվատորիային կից երաժշտական ուսումնարան։ Արդեն 1930-ականների կեսերին երիտասարդ երգիչը դարձել է Լենինգրադի օպերային թատրոնի մեներգիչ, իսկ ավելի ուշ հանդես եկել Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի բեմում։

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Լիսիցյանը հավատարիմ է մնացել իր կոչմանը՝ իր երգով ոգևորելով ռազմաճակատի զինվորներին։ Նա ելույթներ է ունեցել Կարմիր բանակի զինվորների առջև, հիվանդանոցներում և տարհանման կետերում ՝ ընդհանուր առմամբ տալով ավելի քան հինգ հարյուր համերգ։ Իր խիզախության և անձնվիրության համար արժանացել է մարտական պարգևների, այդ թվում՝ «Արիության համար» մեդալի։

Նրա ստեղծագործական կենսագրության կարևորագույն էջը Մոսկվայի Մեծ թատրոնն էր, որի մեներգիչն է եղել 1940-1966 թվականներին։ Այդ ընթացքում Լիսիցյանը մասնակցել է շուրջ 1800 ներկայացման։ Նրա կատարած դերերգերից առավել նշանավորներն են Օնեգինը (Չայկովսկի «Եվգենի Օնեգին»), Ռիգոլետոն (Վերդի «Ռիգոլետո), Ժերմոնը («Տրավիատա»), Ամոնասրոն («Աիդա»), Էսկամիլիոն («Կարմեն») և այլն։

Նրա հզոր ու միևնույն ժամանակ նրբերանգներով հարուստ ձայնը, տեմբրի բացառիկ գեղեցկությունն ու երաժշտական խոր զգացողությունը նրան համաշխարհային ճանաչում և մեծ հեղինակություն են բերել միջազգային օպերային ասպարեզում։ Նա հյուրախաղերով հանդես է եկել աշխարհի տարբեր երկրներում և դարձել խորհրդային առաջին երգիչներից մեկը, որը ելույթ է ունեցել Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն» օպերայում։

Կյանքի վերջին տասնամյակները Պավել Լիսիցյանը նվիրել է մանկավարժական գործունեությանն՝ իր փորձը փոխանցելով երիտասարդ կատարողներին։ Նա դաստիարակել է երգիչների մի ամբողջ սերունդ, իսկ երաժշտական ավանդույթը շարունակվել է նաև նրա ընտանիքում. երեխաները նույնպես դարձել են հայտնի արտիստներ և մանկավարժներ։

Պավել Լիսիցյանը մահացել է 2004 թվականին Մոսկվայում։ Նրա անունը ոսկե տառերով է գրվել համաշխարհային օպերային արվեստի պատմության մեջ։ Լիսիցյանն իր արվեստում ներդաշնակորեն միավորել է հայկական մշակութը, ռուսական կատարողական դպրոցի ավանդույթներն ու համաշխարհային օպերային ժառանգությունը։