Պատմաբան և մանկավարժ, որը փոխեց ԱՄՆ-ի մշակութային կյանքը․ Վարդան Գրեգորյան

Վարդան Գրեգորյանը (Գրիգորյան) հայազգի նշանավոր պատմաբան, մանկավարժ և հումանիստ է, որը դարձել է ամերիկյան ակադեմիական ու մշակութային կյանքի առանցքային դեմքերից մեկը։ Նրա ճանապարհը՝ ներգաղթյալից մինչև Նյու Յորքի Քարնեգի հիմնադրամի նախագահ, արտացոլում է գիտելիքի ուժը, հասարակությանը ծառայելու պատրաստակամությունն ու նվիրվածությունը հումանիտար արժեքներին։

Վարդան Գրեգորյանը ծնվել է 1934 թվականի ապրիլի 8-ին Իրանի Թավրիզ քաղաքում՝ հայկական ընտանիքում։ Երիտասարդ տարիքում տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ ընդունվել է Սթենֆորդի համալսարան և ստացել պատմության ու հումանիտար գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Նրա ակադեմիական գործունեությունը սկսվել է Փենսիլվանիայի համալսարանում, որտեղ դասավանդել է և զբաղվել գիտահետազոտական աշխատանքով։ Գրեգորյանը հայտնի էր որպես փայլուն մանկավարժ, ով կարողանում էր ներշնչել ուսանողներին և գործընկերներին, ինչպես նաև որպես պատմաբան, որը մեծ ուշադրություն էր դարձնում միջմշակութային կապերին և հումանիտար գիտությունների դերին հասարակության մեջ։

Նրա կենսագրության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում Նյու Յորքի հանրային գրադարանում կատարած աշխատանքը, որի ղեկավարումը ստանձնել է 1981 թվականին։ Ճգնաժամային պայմաններում նա կարողացել է վերականգնել գրադարանի հեղինակությունն ու ֆինանսական կայունությունը՝ այն վերածելով ժամանակակից մշակութային կենտրոնի։ Ավելի ուշ՝ 1989 թվականին, Գրեգորյանը դարձել է Բրաունի համալսարանի նախագահ, որտեղ ակտիվորեն զարգացրել է կրթական ծրագրերը և ամրապնդել համալսարանի կապերը հասարակության հետ։

1997 թվականից մինչև կյանքի ավարտը նա ղեկավարել է Նյու Յորքի Քարնեգի հիմնադրամը՝ ԱՄՆ-ի խոշորագույն բարեգործական կառույցներից մեկը։ Նրա ղեկավարությամբ հիմնադրամն աջակցում էր կրթության, գիտության, մշակույթի և միջազգային համագործակցության ոլորտներում իրականացվող նախագծերին։ Գրեգորյանը հատուկ ուշադրություն էր դարձնում նաև հայկական նախաձեռնություններին՝ աջակցելով հայ ժողովրդի պատմության և մշակութային ժառանգության հետ կապված ծրագրերին։

Իր գործունեության համար նա արժանացել է բազմաթիվ պարգևների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի Ազատության մեդալի, Հայաստանի Պատվո շքանշանի և «Մխիթար Գոշ» մեդալի։ Նրա ներդրումը բարձր է գնահատվել թե՛ ակադեմիական միջավայրում, թե՛ միջազգային հումանիտար շրջանակներում։

2015 թ. համահիմնադրել է «Ավրորա» մարդասիրական նախաձեռնությունը։
Վարդան Գրեգորյանը մահացել է 2021 թվականի ապրիլի 15-ին Նյու Յորքում՝ 87 տարեկանում։ Նրա կյանքը դարձել է օրինակ, թե ինչպես մարդը, պահպանելով կապն իր արմատների հետ, կարող է հասնել համաշխարհային ճանաչման և նվիրել իրեն հասարակությանը ծառայելուն։