Ալիևը հրաժարվում է Փաշինյանին «կադաստրի վկայական» տալ

(Ապագայի անորոշությունը)

«Հայաստանի անկախության 35-ամյակին նվիրված հանդիսավոր ելույթների արտաքին շքեղության, համերգների և փողոցային փայլի հետևում թաքնված է Հայոց պետականության խորը համակարգային ճգնաժամը։ Իշխանությունները փորձում են վաճառել հասարակությանը երկար սպասված խաղաղության և հանգստության իլյուզիան՝ չթաքցնելով իրենց բավարարվածությունը Արցախի խայտառակ հանձնումից, և հավաստիացնում են, թե Բաքվի հետ հարաբերություններում խաղաղության դարաշրջանն ի վերջո հաստատվել է։ Սակայն այս տոնական շքեղության հետևում ինքնիշխան Հայաստանի իրական ապագան մնում է մեծ հարցականի տակ։

Ընդ որում, այս թեզը բխում է ոչ թե ընդդիմադիր քաղաքական գործիչների և փորձագետների վերլուծություններից, այլ երկրի գործող ղեկավարության բուն հայեցակարգային տրամաբանությունից. վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ազգային անկախությունը և սահմանների անձեռնմխելիությունը փաստացի հասցրել է «կադաստրի վկայականի» պարզունակ հասկացությանը, որը դե ֆակտո պետք է տա հենց Բաքուն։

Պատմությունը ցույց է տալիս, որ պետական սահմանները և ինքնիշխանությունը երաշխավորվում են ոչ թե թղթերով, այլ ուժերի իրական հավասարակշռությամբ, դիվանագիտական կշռով և սեփական շահերը պաշտպանելու պատրաստակամությամբ։ Այս թեզի հաստատման համար կարելի է հիշել մի դրվագ «շատ թարմ անցյալից»։ Հասարակությունը զայրացած էր օկուպացված Արցախ եվրոպացի դիվանագետների, մասնավորապես՝ Հարավային Կովկասում ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Մագդալենա Գրոնոյի այցելությամբ։

Հասարակությունը վրդովված էր նաև նրանով, թե ինչպես եվրոպական չինովնիկը կրկնեց Բաքվի թեզը ինչ-որ «Արևելյան Զանգեզուրի» մասին։ Բայց ոչ ոք այլևս չի հիշի, որ «թղթի վրա»՝ Հայաստանի և Եվրոպական միության միջև 2017 թվականին ստորագրված Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրում (CEPA), որով պարծենում են թե՛ նախկին, թե՛ գործող իշխանությունները, ղարաբաղյան կարգավորման վերաբերյալ ԵՄ դիրքորոշումն արձանագրված է փաստաթղթի նախաբանում։ Դրանում նշված է, որ կարգավորումը պետք է հիմնվի ՄԱԿ-ի Կանոնադրության և Հելսինկյան Եզրափակիչ ակտի նպատակների և սկզբունքների վրա, այն է՝ ուժի կամ ուժի սպառնալիքի չկիրառում, պետությունների տարածքային ամբողջականություն, ժողովուրդների իրավահավասարություն և ինքնորոշման իրավունք։

Ազգի բազմադարյա գոյությունը հարևան պետությունից ձևական տեղեկանք ստանալուն հանգեցնելու փորձն ի սկզբանե պարունակում էր ռազմավարական խոցելիություն։ Վերջին իրադարձությունները և ադրբեջանական ղեկավարության հռետորաբանությունը ակնհայտորեն ցույց են տալիս. Բաքվում ոչ ոք չի պատրաստվում հայկական վարչապետին տալ ցանկալի «կադաստրի վկայականը»։ Ընդհակառակը, ադրբեջանական կողմը հետևողականորեն ձևավորում է գաղափարախոսական, պատմական և քաղաքական հիմք հետագա ճնշման և հնարավոր նոր ագրեսիայի համար։

Իլհամ Ալիևի հանդիպումները միջազգային ֆորումների օտարերկրյա մասնակիցների հետ վերածվում են հարթակների՝ կոշտ մեղադրական հռետորաբանության համար։ Իսլամական սրբավայրերի մասսայական և միտումնավոր պղծման, տասնյակ մզկիթների ավերման և կրոնական օբյեկտների պղծման մասին հայտարարությունները օգտագործվում են ոչ միայն ներքին համախմբման, այլև ողջ մահմեդական աշխարհի առջև Հայաստանը վարկաբեկելու, նրան մահմեդական աշխարհի թշնամի դարձնելու համար։ Հայկական պետությունը հետևողականորեն ներկայացվում է բարբարոս ագրեսորի կերպարով, ում գործողությունները վաղեմության ժամկետ չունեն։ Նման էմոցիոնալ և դավանական լարվածությունը ստեղծվում է ամենևին ոչ նրա համար, որպեսզի հետո թերթեն էջը և ստորագրեն իրավահավասար խաղաղության պայմանագիր, այլ ապագա կոշտ քայլերը լեգիտիմացնելու համար։

Հատկանշական է նաև այն, թե ինչպես է ընթանում քննարկումը դիվանագիտական ներկայացուցիչների և նախկին պաշտոնյաների մակարդակով։ Այն ժամանակ, երբ Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևը միջազգային հարթակներում դատողություններ է անում «խաղաղության նվաճման» մասին և կշտամբում Հայաստանին ռևանշիստական տրամադրությունների ուժի համար, Բաքվի դիվանագիտական մեքենան խմբագրում է տարածաշրջանի մշակութային-պատմական քարտեզը։

Արցախի քրիստոնեական ժառանգությունը բացառապես Կովկասյան Աղվանքի պրիզմայով ներկայացնելու փորձերը, ինչպես նաև հին հայկական վանական համալիրներ պարբերաբար այցելելն ու դրանք աղվանական ժառանգություն ներկայացնելու միջոցով դրանց նկատմամբ հավակնություններ հայտնելու քաղաքականությունը միտված են հայկական պատմական ներկայության ամբողջական ջնջմանը։ Սա ուղղակի ազդանշան է. նույնիսկ Հայաստանի ճանաչված սահմանների ներսում պատմամշակութային ինքնությունը ենթարկվելու է կասկածի։

Բացահայտ արհամարհանքը հայոց պետականության հանդեպ դրսևորվում են նաև անձնական մակարդակում։ Ադրբեջանի նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաների, ինչպիսին է Թոֆիգ Զուլֆուգարովը, հրապարակային վիրավորական հարձակումները Փաշինյանի հասցեին, որոնք ուղեկցվում են Սևանա լճի նկատմամբ հավակնություններով և «Գյոյչա» տեղանվան հնչեցմամբ, լոկ ընդգծում են իսկական վերաբերմունքը հայկական իշխանությունների նկատմամբ։ Հարևան պետության տարածքային ախորժակը սահմանափակված չէ Ղարաբաղով, ավելին «Արևմտյան Ադրբեջանի» հայեցակարգը ակտիվորեն առաջ է մղվում տեղեկատվական բոլոր մակարդակներում։

Հատկապես անհանգստացնող է հնչում Բաքվում Արցախի նախկին ղեկավարության նկատմամբ ընթացող դատավարությունը։ Ինչպես իրավացիորեն նշել է Դավիթ Իշխանյանը, դե ֆակտո Բաքվում դատում են ոչ թե պարզապես չճանաչված հանրապետության առանձին քաղաքական և ռազմական գործիչների, այլ հենց ինքնին Հայաստանը, նրա պատմությունը և հայ ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը։ Նախկին առաջնորդներին «ռազմական հանցագործներ» նշանակելը ստեղծում է իրավական և բարոյական նախադեպ՝ արդեն բուն Երևանին անվերջ պահանջներ ներկայացնելու համար՝ փոխհատուցումների, հատուցումների և նոր տարածքային զիջումների տեսքով։

Հրաժարումը նախկին սահմաններից և անվտանգության նախկին համակարգից Հայաստանին չբերեց խոստացված հանգիստը։ Հույսը, թե Ղարաբաղը հանձնելուց հետո Ադրբեջանը կբավարարվի և հանգիստ կթողնի Երևանին, փլուզվում են Բաքվից հնչող յուրաքանչյուր նոր հայտարարության հետ։ Հասկանում ենք մենք դա, թե ոչ, ցանկանում ենք լսել այս դառն ճշմարտությունը տոնական աղմուկի մեջ, թե նախընտրում ենք մնալ իլյուզիաների մեջ, իրականությունն այն է, որ Փաշինյանին «կադաստրի վկայական» ոչ ոք չի տա, հատկապես Բաքվից։ Հայաստանին շարունակում են շրջապատել պահանջներով, ուլտիմատումներով և մեղադրանքներով՝ հող նախապատրաստելով էսկալացիայի հերթական փուլի համար։

Մտածե՛ք այդ մասին…»։