Թաթայից հետո ե՞րբ սպասել Զեյնաբ Խանլարովայի համերգին

(Փաշինյանական փորձը սեպտեմբերի 27-ին ձախողվեց)

«Սեպտեմբերի 27-ի իրադարձությունները Հայաստանում դարձան հերթական ակնհայտ ապացույցն այն բանի, թե ինչպես է գործող իշխանությունը փորձում հետևողականորեն փոխել հայ հասարակության արժեքային կողմնորոշիչները: 44-օրյա պատերազմի մեկնարկի տարելիցին՝ մի օր, որը հարյուր հազարավոր մարդկանց համար լցված է ցավով, հիշողությամբ և ընկած հերոսների կորստի վշտով, Հայաստանի Հանրային հեռուստաընկերությունը ցուցադրեց Թաթա Սիմոնյանի ժամանցային համերգը: Սա չի կարող դիտվել որպես տեխնիկական սխալ կամ կոնկրետ թողարկող խմբագրի անփութության դրսևորում:

Տեղի ունեցածն իր մեջ կրում է միտումնավոր փորձարկման հատկանիշներ, որն ուղղված էր ազգային ողբերգության նկատմամբ հասարակության զգայունության աստիճանն ու զգայունության շեմը ստուգելուն: Իշխանությունը բացահայտորեն թեստավորում է, թե որքանով են քաղաքացիները պատրաստ ընդունելու մշակութային և պատմական համատեքստի ամբողջական փոփոխությունը:

Համապետական սգի օրը զվարճանքի և տոնական եթերի ցուցադրումը ուղղակի շարունակությունն է այն տեղեկատվական-քարոզչական գծի, որը ձևավորվում է վերջին տարիներին: Հասարակությանը տարբեր խողովակներով պարտադրվում է այն թեզը, թե Արցախի կորուստը, 2020 թվականի աղետը և 2023 թվականի էթնիկ զտումը իբր երկրի նորմալ զարգացմանը խանգարող «բեռից» ազատվելու բնական գործընթաց են: Այնուամենայնիվ, չնայած նրան, որ պետական քարոզչամեքենան առաջ է մղում «խաղաղություն՝ ցանկացած գնով» տրամաբանությունը, իշխող վերնախավի ներկայացուցիչներն ինքնին չեն համարձակվում բացահայտորեն տոնել այդ ամսաթվերը:

Հիշատակի օրը առանցքային պաշտոնյաներից որևէ մեկը հարկ չհամարեց այցելել «Եռաբլուր», ծաղիկներ խոնարհել կամ հարգանքի տուրք մատուցել նրանց, ովքեր իրենց կյանքն են տվել հայրենիքի համար: Պաշտոնական հայտարարությունների բացակայությունն ու ՔՊ-ականների սոցիալական ցանցերում տիրող «գերեզմանային լռությունը» ցույց են տալիս, որ իշխանությունը գերազանց հասկանում է տեղի ունեցածի մասշտաբը, բայց փորձում է պարզապես «ջնջել» ողբերգական էջերը հանրային գիտակցությունից:

Տեղեկատվական ճնշմանը զուգահեռ տեղի է ունենում նաև հիշողության խորհրդանիշների ֆիզիկական հեռացում: Հաղթանակի զբոսայգու պատից 44-օրյա պատերազմի հերոս Ալբերտ Հովհաննիսյանի պատկերի հեռացումը նույն շարքի երևույթ է: Հայ զինվորի տոկունության և սխրանքի խորհրդանիշ դարձած նրա դիմանկարի հեռացումը կարող է ընկալվել որպես մարդկանց այդ պատերազմի և դրա զոհերի մասին հիշեցնող պատկերից զրկելու փորձ։ Իշխանությունները զգուշորեն հանրային տարածքից հեռացնում են սխրանքի ատրիբուտները՝ հաշվարկելով, որ ժամանակի ընթացքում հավաքական հիշողությունը կխամրի, իսկ էմոցիոնալ լարվածությունը կմարի:

Այս համատեքստում էլ Հանրային հեռուստատեսությամբ համերգի հեռարձակումը դարձավ այդ փորձի մի մասը: Նպատակն էր հասկանալ՝ պատրա՞ստ է արդյոք հասարակությունը լուռ կուլ տալ իմաստների փոխարինումը: Արդյոք «կանցնի» այս հնարքը, եթե խոր վշտի օրը գլխավոր պետական հեռուստաալիքով սգո ծրագրերի փոխարեն հնչի էստրադային երաժշտություն: Լիակատար լռության և արձագանքների բացակայության դեպքում հաջորդ քայլը կլիներ էլ ավելի բացահայտ:

Ընթացիկ կուրսի տրամաբանությամբ՝ նման քաղաքականության տրամաբանական շարունակությունը կարող էր դառնալ խորհրդային և ադրբեջանական երգչուհի Զեյնաբ Խանլարովայի համերգը Հանրայինի եթերում, կամ էլ ժամանակակից իրողությունների և ճաշակների հաշվառմամբ՝ Բրիլիանտ Դադաշևայի ելույթները: Հասարակությանը տանում էին այն մտքին, որ «արգելքները քանդված են», և կարելի է հեռարձակել բացարձակապես ցանկացած բովանդակություն՝ անտեսելով պատմական համատեքստն ու քաղաքացիների զգացմունքները:

Սակայն այս փորձարկումը ձախողվեց: Դժգոհության ալիքը, որը ողողեց սոցիալական ցանցերն ու հանրային տարածքը, այնքան հզոր էր, որ իշխանության ինստիտուտներն ու ինքը՝ կատարողը, ստիպված եղան շտապ անցնել արդարացումների մարտավարությանը: Հանրային հեռուստաընկերության փորձերն՝ ամեն ինչ բարդել «սխալի» և աշխատանքային ընթացակարգերի վերանայման վրա, անհամոզիչ են թվում տեղի ունեցածի մասշտաբի ֆոնին: Առանձնահատուկ ուշագրավ է կատարողի արձագանքը, ով փորձեց տարանջատվել եթերից՝ հայտարարելով ամսաթվի ընտրության հետ առնչություն չունենալու մասին: Բայց այս հանրային արդարացումներն այլևս ի վիճակի չեն շտկել իրավիճակը: Հասարակությունը շատ լավ է հիշում էստրադային գործիչների դիրքորոշումն ու նրանց պահվածքը պատմության առանցքային պահերին, երբ ժամանցային միջոցառումներին մասնակցությունն ու երկրի ղեկավարությանն ուղղված հանրային գովեստները դասվում էին ազգային արժանապատվությունից վեր:

Սեպտեմբերյան փորձարկման ձախողումը ցույց տվեց, որ, չնայած տարիների շարունակական քարոզչությանը և անտարբերություն պարտադրելու փորձերին, հայ հասարակությունը պահպանում է հիմնական կողմնորոշիչներն ու հիշողությունը: Սուգը զվարճանքով փոխարինելու փորձը հանդիպեց կոշտ հակահարվածի՝ դրսևորելով, որ սեպտեմբերի 27-ի ամսաթիվը մնում է սահմանագծային օր, որը հնարավոր չէ պարզապես ջնջել պատմությունից կամ քողարկել էստրադային համերգներով:

Մտածե՛ք այդ մասին…»։