Սուտ և մանիպուլյացիա Փաշինյանի հունվարի 28-ի ուղերձում. փաստեր

(Ինչո՞ւ «խաղաղության օրակարգը» հանգեցրեց Արցախի հանձնմանը և Հայաստանի տարածքների օկուպացմանը)

«Հայաստանի Հանրապետության Զինված ուժերի կազմավորման 34-րդ տարեդարձի առիթով Նիկոլ Փաշինյանի ուղերձը հերթական հայեցակարգային փաստաթուղթն է, որի նպատակն է հիմնավորել երկրի արտաքին քաղաքական վեկտորի կտրուկ փոփոխությունը։ Սակայն մանրակրկիտ հետահայաց վերլուծությունը և ուղերձում հնչեցված թեզերի համադրումը փաստացի տվյալների հետ ի հայտ են բերում մի շարք էական հակասություններ։

Փաշինյանի կենտրոնական դրույթներից մեկն այն պնդումն է, թե մինչև 2018 թվականը «սպառազինության ձեռքբերման դիվերսիֆիկացիան» անհնարին էր։ Փաստերի վերլուծությունը հերքում է այս տեսակետը։ Հայաստանը տասնամյակներ շարունակ ինստիտուցիոնալ համագործակցություն է ծավալել արևմտյան կառույցների հետ.

• Համագործակցություն ՆԱՏՕ-ի հետ. ՀՀ-ն մասնակցել է «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագրին (1994 թ-ից), Անհատական գործընկերության գործողությունների պլանին (IPAP) և Պլանավորման ու վերանայման գործընթացին (PARP)։ Հայկական ստորաբաժանումները վերապատրաստվել են ՆԱՏՕ-ի չափանիշներով և մասնակցել միջազգային առաքելությունների (KFOR, ISAF):

• Արևմտյան սպառազինություն. մինչև 2018 թվականը Հայաստանը ձեռք է բերել արևմտյան արտադրության մասնագիտացված սարքավորումներ, այդ թվում՝ կապի համակարգեր (ամերիկյան Harris կորպորացիա), ջերմատեսիլ սարքեր և օպտիկական միջոցներ։ Եվրոպական (մասնավորապես՝ լեհական և ֆրանսիական) ընկերությունների հետ փոխգործակցություն է իրականացվել զրահատեխնիկայի և ՀՕՊ միջոցների արդիականացման ոլորտում։

Այսպիսով, արևմտյան սպառազինության շուկայի «տոտալ շրջափակման» մասին թեզը քաղաքական հնարք է, որը հաշվի չի առնում անցյալ տարիների ռազմատեխնիկական համագործակցության իրական փորձը։

Իր ուղերձում Փաշինյանը շեշտադրում է ՀԱՊԿ-ի և Ռուսաստանի կողմից պարտավորությունների չկատարումը՝ պնդելով, թե վճարված զենքը չի մատակարարվել։ Այդուհանդերձ, մի շարք լրատվամիջոցների հրապարակումներ մատնանշում են իրադարձությունների այլ հաջորդականություն.

• Ըստ «Ժողովուրդ» օրաթերթի տվյալների՝ ռուսական «Սպլավ» գիտաարտադրական միավորումը բազմիցս տեղեկացրել է ՀՀ Պաշտպանության նախարարությանը «Սմերչ» համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգերի համար նախատեսված արկերի խմբաքանակի պատրաստ լինելու մասին՝ հորդորելով հայկական կողմին կազմակերպել դրանց տեղափոխումը։ Սակայն պաշտոնական Երևանի հապաղումը հանգեցրել է նրան, որ տեխնիկան մնացել է արտադրողի պահեստներում։

Ուկրաինայում ռազմական գործողությունների մեկնարկն, իրոք, ստեղծել է լոգիստիկ և արտադրական բարդություններ։ Այնուամենայնիվ, ռուսական կողմն առաջարկել է այլընտրանքային տարբերակներ՝ փուլային առաքում կամ ՀՀ-ի ունեցած պարտքի փոխհաշվանցում՝ չմատակարարված զենքի գումարի չափով։ 1,4 միլիարդ դոլարի արտոնյալ վարկային համաձայնագրից հրաժարվելը՝ հօգուտ մասնավոր միջնորդների միջոցով իրականացվող գնումների, վկայում է ճգնաժամի քաղաքական, այլ ոչ թե տեխնիկական բնույթի մասին։

Փաշինյանը 2022 թվականի Պրահայի պայմանավորվածությունները որակում է որպես «փրկարար»՝ պնդելով, թե Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչումն ըստ Ալմա-Աթայի հռչակագրի երաշխավորում է ՀՀ անվտանգությունը։ Գործնականում այս քայլն օրինականացրեց (լեգիտիմացրեց) Արցախի անցումը Բաքվի լիակատար վերահսկողության տակ՝ առանց բուն Հայաստանի համար անվտանգության հաստատուն երաշխիքներ ստանալու։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հայտարարություններն այն մասին, որ սահմանները կգծվեն այնտեղ, «որտեղ Բաքուն կճանաչի», և ադրբեջանական զորքերի փաստացի ներկայությունը ՀՀ սուվերեն տարածքներում (Սև լիճ, Ներկին Հանդ), արժեզրկում են կառավարության լավատեսական հռետորաբանությունը։

Ինչ վերաբերում է ժամանակակից սպառազինության ձեռքբերմանը, ապա Հայաստանի ներկայիս ռազմավարությունը կողմնորոշված է դեպի հնդկական ռազմարդյունաբերական համալիր։ Գնվող տեխնիկայի տեսականու վերլուծությունը (Pinaka համակարգեր, հակատանկային հրթիռային համալիրներ, հրետանի) վեր է հանում երկու առանցքային խնդիր.

• Հնդկական սպառազինության զգալի մասը խորհրդային/ռուսական նմուշների լիցենզիոն պատճեններն են կամ խորը արդիականացված տարբերակները։ Օրինակ՝ Հնդկաստանից գնվող «Կոնկուրս» ՀՀՀ-ները արտադրվում են ռուսական լիցենզիայով։ Սա հարցականի տակ է դնում «սկզբունքորեն նոր որակի» և ռուսական չափանիշներից լիակատար հեռացման մասին թեզը։

• Ռազմական փորձագետների և լրատվամիջոցների գնահատականներով՝ հնդկական պայմանագրերի արժեքն էականորեն գերազանցում է այն համակարգերի գները, որոնք նախկինում մատակարարվում էին ՌԴ-ից՝ ՀԱՊԿ ներքին գներով։ Որոշ դեպքերում 200-300% կազմող հավելավճարը ծանր բեռ է դառնում երկրի բյուջեի համար՝ միաժամանակ չապահովելով ակնթարթային որակական գերազանցություն ռազմի դաշտում։

Նիկոլ Փաշինյանի ելույթի վերլուծությունը ցույց է տալիս նոր պատմական իրականություն կառուցելու փորձ, որտեղ անցյալի ձախողումները արդարացվում են «դաշնակիցների դավաճանությամբ», իսկ ընթացիկ ռիսկերը՝ «խաղաղության անայլընտրանքայնությամբ»։ Սակայն փաստերը վկայում են այն մասին, որ ռազմատեխնիկական համագործակցության վեկտորի փոփոխությունը տեղի է ունենում ռազմավարական դիրքերի կորստի ֆոնին և ուղեկցվում է զգալի տնտեսական ծախսերով, մինչդեռ սահմանազատման հարցը մնում է բաց և կախված է գերազանցապես Բաքվի կամքից։

Մտածե՛ք այդ մասին․․․»։