Հոքինգին ոգեշնչած ուսուցիչը. հայկական հետքը բրիտանական գիտության մեջ. Տիգրան Թահթա

Մաթեմատիկոս Տիգրան Թահթան ծնվել է 1928 թվականի օգոստոսի 7-ին Մանչեսթերում՝ Առաջին աշխարհամարտից և Հայոց ցեղասպանությունից հետո Ստամբուլից գաղթած հայ բամբակագործների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Գևորգ Թահթաբրոնյանը, հիմնադրել է «Մանչեսթերի տեքստիլ արտահանողներ» ընկերության մասնաճյուղը և ազգանունը կրճատել՝ դարձնելով Թահթա։

Ընտանիքում պահպանել են հայոց լեզուն ու ավանդույթները, թեև երեխաներին անգլիական կրթություն են տվել։ Տիգրանին մկրտել է Ղևոնդ արքեպիսկոպոս Դուրյանը Մանչեսթերի հայկական եկեղեցում, և թեև նրա անունը կրճատ «Դիք» են ասել, նա հավատարիմ է մնացել իր արմատներին։

Սովորել է հեղինակավոր Ռոսալի դպրոցում, ապա կրթաթոշակ ստացել Օքսֆորդի «Christ Church» քոլեջում ուսանելու համար, որտեղ ուսումնասիրել է մաթեմատիկա, փիլիսոփայություն և պատմություն։ 1950-ականների սկզբին Թահթան ծառայել է Թագավորական ռազմաօդային ուժերում, ապա վերադարձել մանկավարժությանը։ 1954 թվականին սկսել է աշխատել Ռոսալի դպրոց, որտեղ դասավանդել է անգլերեն և պատմություն, սակայն աստիճանաբար անցում է կատարել դեպի մաթեմատիկա։

Ավելի ուշ նա տեղափոխվել է Սբ. Ալբայի դպրոց, որտեղ իր աշակերտների մեջ էր նաև Սթիվեն Հոքինգը։ Հենց Թահթային է հաջողվել պատանի Հոքինգի մեջ հետաքրքրություն արթնացնել մաթեմատիկայի և գիտական որոնումների նկատմամբ, ինչը հետագայում ինքը՝ գիտնականը, անվանել է իր կյանքի վճռորոշ պահը։

1970-ական թվականներին Թահթան դասավանդել է Էքսետերի համալսարանում, զբաղվել մանկավարժության տեսությամբ և մաթեմատիկայի դասավանդման մեթոդաբանությամբ։ Նա մի շարք գրքերի հեղինակ ու խմբագիր էր, որոնցից են՝ «A Boolean Anthology»-ն (Մերի Բուլի՝ մաթեմատիկական կրթության վերաբերյալ աշխատությունների ժողովածուն), «The Genesis of Mathematical Activity»-ն, «Images of Infinity»-ն և «Ararat Associations»-ը։ Վերջին գիրքն արտացոլում է նրա խոր կապը հայկական արմատների ու մշակույթի հետ, իսկ դրա ստեղծման համար ոգեշնչման աղբյուր է ծառայել Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» ֆիլմը։

Թահթան նախ և առաջ մտածող էր, ով ձգտում էր մաթեմատիկան ներկայացնել որպես կենդանի ու ստեղծագործական առարկա։ Նրա աշխատանքները նվիրված են երեխաների շրջանում մաթեմատիկական մտածողության զարգացմանը, ուսուցման գործում խնդիրների դերին և կրթության փիլիսոփայությանը։ Նա համոզված էր, որ մաթեմատիկան չպետք է լինի միայն վերացական գիտություն, այլ պետք է դառնա երևակայության, ստեղծարարության և բացահայտումների աղբյուր։

Տիգրան Թահթան մահացել է 2006 թվականի դեկտեմբերի 2-ին՝ 78 տարեկան հասակում։ Նրա ժառանգությունը պահպանվում է գրքերում, աշակերտների հիշողություններում և այն նշանակալի դերում, որը նա ունեցել է Սթիվեն Հոքինգի կայացման գործում։

Նրա կյանքն ու գործունեությունը հայկական սփյուռքի համար օրինակ են՝ ազգային արժեքները պահպանելու և համաշխարհային գիտության մեջ ճանաչում ձեռք բերելու առումով։