Բոլոր ժամանակների երգիծաբանը, ով բացահայտում էր հասարակության արատները` Երվանդ Օտյան
19 Սեպտեմբերի 2026, 22:30
Երվանդ Օտյանը ծնվել է 1869 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Կոստանդնուպոլսում՝ մտավորական ընտանիքում։ Սովորել է հեղինակավոր Բերբերյան վարժարանում, որտեղ ստացել է հիմնական կրթություն և տիրապետել ֆրանսերենին։ Երիտասարդ տարիներին նա շատ է ճանապարհորդել Եվրոպայում, ինչն ընդլայնել է նրա աշխարհայացքը և ամրապնդել հետաքրքրությունը գրականության ու հասարակական գործունեության ոլորտում
Իր կարիերան նա սկսել է «Հայրենիք» հայկական թերթում, որտեղ սկզբում աշխատել է որպես քննադատ և հրապարակախոս, ապա դարձել գլխավոր խմբագիր։ Արդեն 1890-ականներին Օտյանը հայտնի էր դարձել որպես սուր երգիծական հոդվածների հեղինակ, որոնցում բացահայտում էր կեղծավորությունն ու քաղաքական կուսակցությունների արկածախնդրությունը։ Նրա «Հեղափոխության մակաբույծները» (1899–1900) և «Ընկեր Փանջունի» (1909–1914) ստեղծագործություններում ծաղրվում էին հայկական ազգայնական շարժումների, հատկապես՝ «Դաշնակցություն» կուսակցության, անպատասխանատվությունն ու ճոռոմախոսությունը։
1896 թվականի հայկական ջարդերից հետո Օտյանը ստիպված էր արտագաղթել։ Տասներկու տարի նա ապրել է Աթենքում, Փարիզում, Կահիրեում, Լոնդոնում և Բոմբեյում՝ շարունակելով հրապարակել իր երգիծական ակնարկներն ու վեպերը։ 1908 թվականին՝ երիտթուրքական հեղափոխությունից հետո, նա վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս և ակտիվորեն ներգրավվել գրական կյանքում։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ 1915 թվականին, Օտյանը հայկական մշակույթի այլ գործիչների հետ աքսորվել է սիրիական անապատ։ Լեզուների իմացության շնորհիվ նրան հաջողվել է որպես թարգմանիչ աշխատանքի անցնել Դեր Զորի գերմանական հյուպատոսարանում, ինչը փրկել է նրա կյանքը։ Պատերազմից հետո նա վերադարձել է Ստամբուլ, զբաղվել գրական և հասարակական գործունեությամբ՝ աջակցելով տեղահանություններից վերապրած հայ երեխաներին։
1922 թվականին Օտյանը կրկին լքել է Կոստանդնուպոլիսը։ Սկզբում բնակվել է Բուխարեստում, այնուհետև՝ Տրիպոլիում, իսկ կյանքի վերջին տարիներն անցկացրել է Կահիրեում։ Այնտեղ նա շարունակել է ստեղծագործել՝ գրելով վեպեր, ֆելիետոններ և հուշագրություններ, այդ թվում՝ «12 տարի Կոստանդնուպոլսից դուրս» ստեղծագործությունը։ Նրա ստեղծագործությանը բնորոշ էին բարոյապաշտական նիհիլիզմը և բուրժուական բարոյականության երգիծական բացահայտումը։
Երվանդ Օտյանը մահացել է 1926 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Կահիրեում։ Նրան հուղարկավորել են Սուրբ Մինաս վանքում։
Այսօր նա համարվում է հայ գրականության ամենաբեղուն և նշանակալի երգիծաբաններից մեկը՝ Հակոբ Պարոնյանի կողքին։ Նրա ժառանգությունը ոչ միայն գեղարվեստական ստեղծագործություններ են, այլև համարձակ հրապարակախոսություն, որը բացահայտում էր իր ժամանակի սոցիալական և քաղաքական արատները։