Նրան ծափահարում էին Լուվրում, իսկ նա երազում էր Երևանի մասին․ Արշակ Ֆեթվաճյան

Արշակ Ֆեթվաճյանը ծնվել է 1866 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Տրապիզոնում (Օսմանյան կայսրություն)։ Նկարչության առաջին դասերը ստացել է տեղի գեղարվեստական ինստիտուտում, ապա ուսումը շարունակել Կոստանդնուպոլսի Պետական գեղարվեստի դպրոցում, որը հիմնադրել էր քանդակագործ Երվանդ Ոսկանը։ Այստեղ նա իտալացի վարպետ Վալերիի ղեկավարությամբ տիրապետել է ջրաներկի տեխնիկային։ 1887 թվականին Ֆեթվաճյանն ավարտել է դպրոցը և մեկնել Հռոմ, որտեղ ընդունվել է Սան Լուկա ակադեմիա՝ Չեզարե Մակկարիի մոտ ուսումնասիրելով գեղանկարչություն և քանդակագործություն։

1891 թվականին նրա աշխատանքները ներկայացվել են Իտալիայում անցկացվող ազգային գեղարվեստական ցուցահանդեսում և արժանացել բարձր գնահատականի։ Հետագայում նա ուսանել է Վիեննայում, այցելել Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզի, որտեղ շփվել է փիլիսոփա և բանաստեղծ Ղևոնդ Ալիշանի հետ։ 1895 թվականին Ֆեթվաճյանը տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ, մասնակցել ցուցահանդեսների և անդամակցել Ռուս նկարիչների միությանը։

Նրա ստեղծագործական ժառանգության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում Անի քաղաքը։ 20-րդ դարասկզբին նա մասնակցել է Նիկոլայ Մառի ղեկավարած հնագիտական պեղումներին և ստեղծել ավելի քան հազար ջրաներկ աշխատանք՝ պատկերելով միջնադարյան մայրաքաղաքի տաճարները, վանքերն ու պալատները։ Այս աշխատանքները դարձել են պատմական բացառիկ աղբյուր, քանի որ Ֆեթվաճյանի պատկերած բազմաթիվ հուշարձաններ հետագայում ավերվել են կամ իսպառ կորսվել։ Նրա ջրաներկներն առանձնանում էին ճշգրտությամբ և մանրուքների նկատմամբ առանձնահատուկ ուշադրությամբ՝ գեղարվեստական ստեղծագործությունը վերածելով փաստագրական վկայության։

1919 թվականին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության հանձնարարությամբ Ֆեթվաճյանը մշակել է հայկական առաջին թղթադրամների և փոստային նամականիշների էսքիզները։ Թեև իշխանափոխության պատճառով դրանք շրջանառության մեջ չդրվեցին, նրա նախագծերը դարձան անկախ պետականության ձևավորման ձգտման խորհրդանիշ։

ԱՄՆ արտագաղթելուց հետո նկարիչը շարունակել է ակտիվ ցուցահանդեսային գործունեությունը։ Նրա աշխատանքները ցուցադրվել են Լուվրում և Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանում, ինչպես նաև Եվրոպայի և Ամերիկայի խոշորագույն մշակութային կենտրոններում։ Չնայած արտերկրում ունեցած ճանաչմանը՝ նա երազում էր վերադառնալ Հայաստան, սակայն խորհրդային իշխանությունները մերժել են նրա վերադարձի խնդրանքը։ Այնուամենայնիվ, Ֆեթվաճյանը իր ողջ ստեղծագործական ժառանգությունը կտակել է Հայաստանի ազգային թանգարանին՝ ընդգծելով իր նվիրվածությունը հայրենիքին։

Արշակ Ֆեթվաճյանը մահացել է 1947 թվականի հոկտեմբերի 10-ին ԱՄՆ-ի Մեդֆորդ քաղաքում։ Նրա անունը հավերժ մնացել է պատմության մեջ որպես արվեստագետի, ով կարողացել է միավորել արվեստն ու ազգային հիշողությունը։ Նրա ջրաներկները ոչ միայն արվեստի գործեր են, այլև անհետացող Հայաստանի տարեգրություն՝ անցյալի և ապագայի միջև կապող յուրօրինակ կամուրջ։