Հայտնի են ֆիզիոլոգիայի և բժշկության ոլորտում Նոբելյան մրցանակակիրները
05 Հոկտեմբերի 2026, 14:45
2026 թվականի ֆիզիոլոգիայի և բժշկության ոլորտում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ են դարձել Կառլ Դայսերոթը, Պետեր Հեգեմանը և Գեորգ Նագելը՝ «լույսի նկատմամբ զգայուն իոնային խողովակների և օպտոգենետիկայի բնագավառում նրանց հայտնագործությունների համար»։ Այս մասին հայտարարել է Ստոկհոլմում գտնվող Նոբելյան կոմիտեն։
Ինչպես նշվում է Նոբելյան կոմիտեի մամուլի հաղորդագրությունում, հասկանալը, թե ինչպես է ուղեղը ձևավորում հիշողությունները, զգացմունքներն ու վարքագծի մոդելները, վաղուց ի վեր եղել է հետազոտողների երազանքը։
Կառլ Դայսերոթը, Պետեր Հեգեմանը և Գեորգ Նագելը Նոբելյան մրցանակի են արժանացել այն հայտնագործությունների համար, որոնք հանգեցրել են օպտոգենետիկայի ստեղծմանը։ Սա մեթոդ է, որը թույլ է տալիս կենդանի ուղեղում միացնել կամ անջատել առանձին նյարդային բջիջների ակտիվությունը։ Ներկայումս այս մեթոդն օգտագործվում է աշխարհի տարբեր լաբորատորիաներում՝ ուղեղի գաղտնիքները բացահայտելու համար։
Հեգեմանն ու Նագելը հայտնաբերել են կանալռոդոպսինը՝ յուրահատուկ հատկություններով օժտված սպիտակուց։ Նրանք պարզել են, որ անկախ այն բանից, թե որ բջջի մեջ էր ներմուծվում այդ սպիտակուցը, բջիջները դառնում էին լուսազգայուն։
Դայսերոթը կանալռոդոպսինի գենը ներմուծել է առնետների նյարդային բջիջներ։ Բջիջները կապույտ լույսով լուսավորելով՝ նա կարողացել է առաջացնել նյարդային ազդանշան։ Ավելի ուշ նրան հաջողվել է լույսի միջոցով կառավարվող այդ «անջատիչը» նյարդային բջիջների համար աշխատեցնել կենդանի մկների ուղեղում։
Լույսի միջոցով նյարդային ազդանշանների կառավարման այս մեթոդն այժմ կոչվում է օպտոգենետիկա և արագորեն համաշխարհային նշանակություն է ձեռք բերել։
Հիմա եթերում
