Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի գաղտնի փաստաթղթե՞ր է փոխանցել երրորդ կողմին

(Բելառուսի ԱԳՆ ղեկավարի սենսացիոն հայտարարության հետքերով)

«Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունը (ՀԱՊԿ) ռազմաքաղաքական դաշինք է, որը ստեղծվել է մասնակից պետությունների ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության և անկախության հավաքական պաշտպանության համար։ Միավորման գործունեության հիմքում ընկած է անվտանգության անբաժանելիության սկզբունքը, որն ամրագրված է Պայմանագրի 4-րդ հոդվածում. դրա համաձայն՝ դաշնակիցներից մեկի դեմ ուղղված ագրեսիան դիտարկվում է որպես ագրեսիա դաշինքի բոլոր անդամների դեմ։

Արտաքին սպառնալիքներին անմիջական ռազմական արձագանքելուց բացի, ՀԱՊԿ-ը զբաղվում է պաշտպանական քաղաքականության համակարգմամբ, համատեղ զորավարժությունների անցկացմամբ, Արագ արձագանքման հավաքական ուժերի և խաղաղապահ զորակազմի զարգացմամբ, ինչպես նաև անդրազգային հանցավորության, ահաբեկչության և թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարով։ Մասնակից երկրների համար կառույցին անդամակցությունը տալիս է զգալի ռազմատեխնիկական առավելություններ՝ ներքին, արտոնյալ գներով ժամանակակից սպառազինություն և ռազմական տեխնիկա ձեռք բերելու հնարավորություն, դաշնակիցների մասնագիտացված բուհերում անվճար կամ արտոնյալ հիմունքներով սպայական կադրերի պատրաստում, ինչպես նաև հակաօդային պաշտպանության միասնական համակարգից և ընդհանուր հետախուզական-տեղեկատվական դաշտից օգտվելու իրավունք։

Սակայն ցանկացած ռազմական դաշինքի արդյունավետ գործունեությունն անհնար է առանց փոխադարձ վստահության բարձր մակարդակի և գաղտնիության ռեժիմի խստագույն պահպանման, քանի որ դաշնակիցները փոխանակվում են բանակների վիճակի, պաշտպանական պլանների և օպերատիվ իրավիճակի վերաբերյալ փակ տվյալներով։ Հենց այս պատճառով կազմակերպությանը Հայաստանի մասնակցության շուրջ վերջին իրադարձությունները ստացել են աննախադեպ բնույթ։ Մոսկվայում կայացած գագաթնաժողովի արդյունքներով Ռուսաստանի նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը հայտնել է, որ ՀԱՊԿ երկրները որոշում են կայացրել Երևանին զրկել ձայնի իրավունքից և պատասխանատու քվոտային պաշտոններում իր ներկայացուցիչներին նշանակելու հնարավորությունից։

Նման քայլի հիմք է հանդիսացել մի քանի տարի շարունակ Հայաստանի կողմից ֆինանսական և կանոնադրական պարտավորությունների չկատարումը, ինչի մասին ավելի վաղ նշել էր ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովը՝ վկայակոչելով կազմակերպության կանոնադրության 25-րդ հոդվածը։

Քննարկմանն առավել սուր և սենսացիոն բնույթ է հաղորդել Բելառուսի արտաքին գործերի նախարար Մաքսիմ Ռիժենկովը։ «Բելառուս 1» հեռուստաալիքի եթերում նա հայտարարել է ՀԱՊԿ փակ փաստաթղթերին Հայաստանի հասանելիությունը սահմանափակելու նպատակահարմարության և դրանում իր վստահության մասին։ Երևանն անվանելով «կեղծ դաշնակից»՝ Բելառուսի արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավարն ուղղակիորեն չի բացառել, որ գաղտնի տեղեկությունները կարող են օգտագործվել ի վնաս այն պետությունների, որոնք շարունակում են զարգացնել դաշինքը։

Նման հռետորաբանությունը դուրս է գալիս անդամավճարների չվճարման շուրջ բյուրոկրատական վեճերի շրջանակից։ Դա վկայում է, որ միավորման ներսում պաշտոնական Երևանի նկատմամբ վստահության մակարդակը հասել է կրիտիկական կետի, իսկ ՀԱՊԿ դաշնակիցների մոտ կարող էին լուրջ մտավախություններ առաջանալ այն առումով, որ հայկական կողմը նախկինում կարող էր զգայուն տեղեկատվություն փոխանցել կամ դրան հասանելիություն տրամադրել դաշինքի անվտանգության եզրագծից դուրս գտնվող երրորդ երկրների։

Դաշնակիցների փակ տվյալների հնարավոր արտահոսքի կամ փոխանցման վերաբերյալ կասկածները միջազգային քաղաքականության և ռազմական դիվանագիտության մեջ ամենածանր մեղադրանքներից են։ Այնուամենայնիվ, Մինսկի կողմից ձևակերպումների անորոշությունը (նախարարը չի հստակեցրել, թե կոնկրետ ինչ փաստաթղթերի մասին է խոսքը և արդյոք կան տվյալների արտահոսքի հաստատված փաստեր) տարբեր մեկնաբանությունների տեղիք է տալիս։

Իրավիճակը խորացնում է հնչեցված մտավախությունների էության վերաբերյալ պաշտոնական Երևանի կողմից հստակ, ծավալուն և բովանդակալից պարզաբանումների բացակայությունը։ Հայկական կողմի արձագանքը սահմանափակվել է Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Ալեն Սիմոնյանի՝ «Ֆեյսբուք» սոցիալական ցանցում արված հուզական գրառմամբ, որտեղ նա ձայնի իրավունքից զրկելու որոշումը մեկնաբանել է երկրի համար ճակատագրական պահերին դաշնակիցների լռության մասին արտահայտությամբ՝ ամբողջությամբ շրջանցելով տեղեկատվական անվտանգության թեման։

Նման իրողությունը միջազգային ասպարեզում Երևանի համար լուրջ հեղինակային ռիսկեր է ստեղծում։ Մեծ քաղաքականության և հետախուզական դաշինքների աշխարհում ուրիշի գաղտնիքները վստահությամբ պահպանելու համբավն ավելի բարձր է գնահատվում, քան բարեկամության մասին ցանկացած հայտարարություն։ Եթե փակ փաստաթղթերի գաղտնիությունը պահպանելու անկարողության կամ դժկամության վերաբերյալ կասկածներն իրականում հիմքեր ունեն, ապա Հայաստանի նկատմամբ վստահության պակաս կառաջանա ոչ միայն ՀԱՊԿ ներկայիս գործընկերների, այլև արևմտյան կամ տարածաշրջանային այն խաղացողների մոտ, որոնց Երևանն այսօր դիտարկում է որպես անվտանգության ոլորտում նոր պոտենցիալ դաշնակիցներ։

Ոչ մի պետություն չի կիսվի առաջադեմ ռազմական տեխնոլոգիաներով և հետախուզական տվյալներով այնպիսի գործընկերոջ հետ, որի նկատմամբ առկա են գաղտնիության ռեժիմի պահպանման հետ կապված կասկածներ։

Մտածե՛ք այս մասին…»։