Փաշինյանն ու Ալիևը «կերան» Հայաստանին խոստացված խաղաղությունը. ինչո՞ւ

(Ինչո՞ւ է Նիկոլ Փաշինյանը խաղաղության մասին խոսում միայն մինչև 2031 թվականը)

«Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունն՝ Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագիրը միայն 2031 թվականին կտրվածքով ստորագրելու և վավերացնելու մտադրության մասին, պետք է որ պայթած ռումբի ազդեցություն ունենար, քանի որ լիովին փլուզեց իշխանության կողմից ձևավորված տեղեկատվական և քաղաքական նարատիվը: Նախկինում իշխանությունների ողջ նախընտրական տրամաբանությունը և պաշտոնական Երևանի հրապարակային հռետորաբանությունը հիմնված էին այն թեզի վրա, թե «երկար սպասված փաստաթուղթը բառացիորեն սեղանին է և կկարգավորվի ամենամոտ ապագայում»: Այո, ստորագրման ժամկետները հստակ չէին նշվում, սակայն ընտրությունները ներկայացվում էին որպես վերջին ճիգ դեպի խաղաղություն, և քաղաքացիներին առաջարկում էին «տեր կանգնել խաղաղությանը»:

Համարվում էր, որ կողմերը բանակցությունների եզրափակիչ փուլում են, հատկապես 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին կայացած «պատմական խաղաղության գագաթնաժողովից» հետո։ Սակայն հիմնական ուղենիշի տեղաշարժը դեպի հնգամյա հեռանկար իրավիճակը հետ է տանում դեպի 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ը, երբ ամենաքիչն էր հնարավոր խոսել խաղաղության մասին: Այո, 6 տարի առաջ բանակցություններն ընթանում էին ռումբերի պայթյունների տակ, սակայն «շփման գծում» տիրող ընթացիկ անդորրը չի փոխում հիմնարար իրականությունը՝ Բաքվի ձգտումը՝ Հայաստանին պարտադրելու ամբողջական կապիտուլյացիա:

Ժամկետների նման արմատական տեղաշարժն ակնհայտորեն վկայում է այն մասին, որ իրական գործընթացը հայտնվել է փակուղում, իսկ Բաքվի ռազմավարությունը Հայաստանի նկատմամբ կառուցված է բացարձակապես պրագմատիկ և կոշտ տրամաբանության վրա: Ադրբեջանում գերազանց հասկանում են, որ իրենց իրավաբանորեն պարտադրող համաձայնագրերով և միջազգային երաշխիքներով կապելն ուղղակի իմաստ չունի, քանի դեռ Հայաստանի գործող իշխանությունը պատրաստ է գնալ մշտական զիջումների՝ էսկալացիայի սպառնալիքի տակ: Ինչո՞ւ վերցնել պատասխանատվություն սեփական հավակնությունները զսպելու համար և ֆիքսել վերջնական սահմանները, եթե Երևանի վրա մշտական ճնշումը «կանոնավոր դիվիդենտներ» է բերում: Արդյունքում ադրբեջանական կողմը շարունակում է առաջ քաշել նորանոր պայմաններ՝ միաժամանակ ձգձգելով ժամանակը և «սուտ խոստումներով կերակրելով» հայ հասարակությանը երկար սպասված դաշնագրի կնքման հարցում:

Պաշտոնապես Բաքվի հիմնական և հրապարակային պահանջը շարունակում էր մնալ Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխությունը, որի տեքստից ադրբեջանական կողմը պահանջում է հեռացնել «տարածքային հավակնությունների ցանկացած ակնարկ»: Նախկինում իշխող կուսակցության ներկայացուցիչները հայտարարում էին հանրաքվեի գնալու և ընդդիմության հետ Մայր օրենքը փոխելու շուրջ բանակցելու պատրաստակամության մասին:

Սակայն Նիկոլ Փաշինյանը չի շտապում իրականացնել այս սցենարը քվեարկության միջոցով: Պատճառն այն է, որ սահմանադրական հարցը դարձել է «սառցաբեկորի գագաթը», որի հետևում թաքնված է պայմանների շատ ավելի ծանրակշիռ փաթեթ: Բաքուն ձգտում է ստանալ զիջումների առավելագույնս ամբողջական համալիր՝ անկլավների հանձնում, դելիմիտացիայի անցկացում սեփական պայմաններով, հայկական բանակի թվաքանակի և զինվածության կոշտ սահմանափակում, ադրբեջանցիների վերաբնակեցում և Սյունիքով միջանցքային կապի ստեղծում: Ընդ որում, ադրբեջանական ղեկավարությունը ակնկալում է այս ամենը ստանալ փաստացի միակողմանի կարգով՝ խուսափելով ցանկացած պաշտոնական պարտավորությունից, որը կարող է սահմանափակել իր ապագա գործողությունները:

Հայաստանում տիրող ներքին իրավիճակը նույնպես Բաքվին հարմար պատրվակներ է տալիս գործընթացը ձգձգելու համար: Արտաքին դիտորդներն ու հարևաններն արձանագրում են ներքին անկայունություն, հասարակության պառակտում, ինտելեկտուալ ռեսուրսի մղումը լուսանցք և ընդդիմության նկատմամբ կոշտ ճնշումներ: Բանտերում ընդդիմադիր դերակատարների առկայությունը և լայն հասարակական կոնսենսուսի բացակայությունը Բաքվի համար դառնում են ակնառու փաստարկ՝ երկրում չկա կայուն ներքին խաղաղություն, հետևաբար, իմաստ չունի շտապել վերջնական փաստաթղթի ստորագրման հարցում: Այս պայմաններում ադրբեջանական կողմը մշտապես թարմացնում է պահանջների ցուցակը՝ պարբերաբար փոխելով քննարկումների պարամետրերը՝ լինի դա անկլավների թեման, թե մաքսային ռեժիմների կարգավորումը:

Պաշտոնական Երևանն իր հերթին հայտնվել է սեփական վարքագծի պատանդի կարգավիճակում, որտեղ միակ հաղթաթուղթը մնացել է սեփական բնակչության նկատմամբ ահաբեկող հռետորաբանությունը: Իշխանությունը հասարակությանը փոխանցում է պարզ թեզ. եթե չհամաձայնեք ընթացիկ պայմաններին և գոյություն ունեցող կառույցի կայունության վերաբերյալ բարձրացվող ռացիոնալ կասկածներին, ապա միակ այլընտրանքը կդառնա նոր պատերազմը:

Ի վերջո, նման դինամիկան հանգեցնում է նրան, որ իրական խաղաղությունը, որն այդքան երկար խոստանում էին Հայաստանի քաղաքացիներին, փաստացի ոչնչացվեց: Իլհամ Ալիևն ու Նիկոլ Փաշինյանը համատեղ գործողություններով և գործընթացի ձգձգմամբ «կերան» հենց այն խոստացված խաղաղության պայմանագիրը՝ այն փոխարինելով նոր զիջումների անվերջանալի ցիկլով և մինչև 2031 թվականը ձգվող անորոշ խոստումներով։

Մտածե՛ք այս մասին…»։