Հայաստանի համար անվտանգային երաշխիքներ չկան. ԱՄՆ պաշտպանական ռազմավարություն

(Փաստաթղթերը պետք է կարդալ և եզրակացություններ անել)

«Պենտագոնի կողմից հրապարակված ԱՄՆ Ազգային պաշտպանության 2026 թվականի ռազմավարությունը, որը կառուցված է «Ամերիկան՝ առաջին հերթին» և «Խաղաղություն՝ ուժի միջոցով» կարգախոսների շուրջ, նշանավորում է Վաշինգտոնի վերջնական անցումը լիբերալ հեգեմոնիզմի դարաշրջանից դեպի «պրագմատիկ ռեալիզմի» դոկտրին։ Այս փաստաթուղթը պարզապես բյուջետային հայտարարագիր չէ, այլ նոր դարաշրջանի մանիֆեստ, որտեղ ԱՄՆ-ը դե-յուրե և դե-ֆակտո հրաժարվում է «աշխարհի ժանդարմի» դերից, որը պատրաստ էր անվերջ ռեսուրսներ ներդնել իր արբանյակ-պետությունների անվտանգության պահպանման գործում։

Պենտագոնի առանցքային ուղերձը չափազանց կոնկրետ է. Սպիտակ տունն այլևս մտադիր չէ փոխհատուցել դաշնակիցների անվտանգության դեֆիցիտը, որն առաջացել է «իրենց առաջնորդների անպատասխանատու որոշումների պատճառով»։ Այս ձևակերպումը հիմնարար տեղաշարժ է ամերիկյան ռազմավարական պլանավորման մեջ, որն ունի հեռագնա հետևանքներ փոքր պետությունների համար, որոնց արտաքին քաղաքականությունն ավանդաբար կառուցվել է արտաքին «հովանոցի» որոնման վրա:

Ռազմավարության մեջ կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում «պատասխանատու գործընկերության» սկզբունքը։ Եվրոպայի առնչությամբ Վաշինգտոնը ձևակերպում է խիստ պահանջ. կոնվենցիոնալ պաշտպանության և ուկրաինական ճգնաժամի կարգավորման պատասխանատվության հիմնական բեռը պետք է ընկնի հենց եվրոպացիների ուսերին։ ԱՄՆ-ը պահպանում է օրհասական նշանակություն ունեցող ռազմական օգնություն տրամադրողի դերը, սակայն հրաժարվում է մասնակցել «անվերջանալի պատերազմներին» և պետականաշինության նախագծերին։ Այս կոորդինատային համակարգում Ռուսաստանը դիտարկվում է որպես «մշտական, սակայն վերահսկելի» սպառնալիք, որը պահանջում է զսպում, բայց չի ենթադրում ուղղակի էսկալացիա կամ վարչակարգի փոփոխության փորձեր։ Նմանատիպ մոտեցում է որդեգրված նաև Չինաստանի նկատմամբ. ԱՄՆ-ը ձգտում է բարենպաստ պայմաններ ստեղծել իր տնտեսական շահերի համար՝ խուսափելով ուղղակի գաղափարախոսական դիմակայությունից։

Նոր ռազմավարության համատեքստում առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի Սիրիայի քրդերի հարցը, որը դարձել է գործնականում ամերիկյան ռեալիզմի ակնառու պատկերավորումը։ 2026 թվականի հունվարի իրադարձությունները, երբ քրդական «Սիրիական դեմոկրատական ուժերը» (SDF) փաստացիորեն կապիտուլյացիայի ենթարկվեցին Ահմեդ ալ-Շարաայի անցումային կառավարության ուժերի առջև, ի ցույց են դնում արտաքին երաշխիքների փխրունությունը։ Առանցքային լոգիստիկ հանգույցների՝ Դեյր-Հաֆիրի, Տաբկայի և Մանսուրայի, ինչպես նաև Օմար և Կոնոկո ռազմավարական հանքավայրերի կորուստը տեղի ունեցավ Վաշինգտոնի ցուցադրական չմիջամտության ֆոնին։ Չնայած հատուկ բանագնաց Թոմ Բարաքի մասնակցությամբ շքեղ դիվանագիտական հանդիպումներին, ԱՄՆ-ը փաստացի «կանաչ լույս» վառեց քրդական ինքնավարության կազմաքանդման համար՝ հանուն տարածաշրջանային խաղացողների հետ հարաբերությունների կայունացման։

Հայաստանի համար այս սցենարը պարզապես պատմական զուգահեռ չէ, այլ ուղղակի նախազգուշացում։ Վերջին տարիների հայաստանյան քաղաքական դիսկուրսում ակտիվորեն շրջանառվում են գաղափարներ այն մասին, որ ԱՄՆ-ը կարող է դառնալ ՀՀ անվտանգության լիարժեք երաշխավորը՝ փոխարինելով ավանդական կառուցակարգերին։ Սակայն Պենտագոնի նոր ռազմավարությունը ուղղակիորեն հակասում է այդ պատրանքներին։ Եթե Վաշինգտոնը հարուստ Եվրոպայից պահանջում է ստանձնել սեփական պաշտպանության բեռը, ապա Հարավային Կովկասում ալտրուիստական միջամտություն ակնկալելը նշանակում է անտեսել ամերիկյան դոկտրինալ փաստաթղթերի իրական բովանդակությունը։ Երևանի փորձերը՝ հենվելու TRIPP-ի նման տնտեսական փաթեթների վրա՝ «ռազմական վահան» ստանալու հույսով, նմանվում են քրդական սխալի վտանգավոր կրկնությանը։

Մեծ աշխարհաքաղաքականության մեջ Վաշինգտոնը հեշտությամբ փոխում է փոքր գործընկերների հավատարմությունը խոշոր տարածաշրջանային տերությունների հետ ռազմավարական գործարքների հետ։ ԱՄՆ-ի համար Թուրքիան մնում է ՆԱՏՕ-ի օրհասական նշանակություն ունեցող անդամ և խաղացող, որը պայմաններ է թելադրում Սիրիայում և Կովկասում։ Այն պայմաններում, երբ Պենտագոնը պաշտոնապես հայտարարում է սեփական Արևմտյան կիսագնդի պաշտպանության և ԿԺԴՀ-ի ու Չինաստանի զսպման առաջնահերթության մասին, հարավկովկասյան վեկտորը անխուսափելիորեն դիտարկվելու է «գործարքների», այլ ոչ թե «արժեքների» պրիզմայով։

Հայաստանի համար ուժերի իրական հավասարակշռությունը TRIPP-ի կամ այլ նախաձեռնությունների շրջանակներում թղթային հռչակագրերով փոխարինելու կուրսի շարունակումը կարող է հանգեցնել մի իրավիճակի, երբ տնտեսական օգնությունը կդառնա ընդամենը «սփոփիչ մրցանակ»՝ տարածաշրջանային հակառակորդների ճնշման ներքո ինքնիշխանության կորստի գործընթացում։

Ամփոփելով՝ կարելի է արձանագրել. Պենտագոնի նոր ռազմավարությունն «անվճար» երաշխիքների դարաշրջանի ավարտն է։ Վաշինգտոնն անցնում է մի ճարտարապետության, որտեղ յուրաքանչյուր դաշնակից պետք է օժտված լինի սեփական կենսունակությամբ։ Պետությունները, որոնք ի վիճակի չեն ապահովել իրենց անվտանգությունն ինքնուրույն կամ կայուն տարածաշրջանային փոխզիջումների միջոցով, ռիսկի են դիմում վերածվել մանրադրամի համաշխարհային խաղում, որտեղ «առողջ բանականությունը» և ԱՄՆ ազգային շահերը միշտ ավելի բարձր կլինեն, քան հեռավոր գործընկերների հանդեպ ստանձնած պարտավորությունները:

Մտածե՛ք այդ մասին․․․»։