Շոյգուն ընդդեմ Հայաստանում «թուրքական ականջների՞»

(Երրորդ ժամկետ՝ Հայաստանի գնով. Շոյգուն բացահայտել է Փաշինյանի «մանևրների» պատճառը)

«Աշխարհաքաղաքականությունը չի հանդուրժում դատարկություն, բայց առավել ևս չի ներում պատրանքները, հատկապես երբ խոսքը վերաբերում է կրիտիկական ենթակառուցվածքների անվտանգությանը: ՌԴ Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Սերգեյ Շոյգուի վերջին հայտարարությունները, որոնք վերաբերում են Հայաստանի էներգետիկ և տրանսպորտային ապագային, առաջին հայացքից կարող են թվալ լոկ դիվանագիտական հերթական փոխհրաձգություն: Սակայն «չմշակված որոշումների» մասին արտաքուստ զուսպ նախազգուշացումների հետևում թաքնված է խորը տագնապ Հարավային Կովկասի անվտանգության ճարտարապետությունում տեղի ունեցող տեկտոնական շեղումների վերաբերյալ:

Երբ Մոսկվան բացահայտ խոսում է Հայաստանը ատոմային ոլորտում «ամերիկյան փորձարկումների» հարթակի վերածելու ռիսկերի մասին կամ մատնանշում է երկաթուղային համակարգի փխրունությունը, որը կարող է «մեկ օրում փլուզվել», նա արձանագրում է ոչ միայն տեխնիկական մտահոգություններ: Սա հայկական պետականության համակարգային ապամոնտաժման փաստումն է, որտեղ Երևանի յուրաքանչյուր նոր քայլ նմանվում է ոչ թե ինքնիշխանության փնտրտուքի, այլ տարածաշրջանային տան բանալիները հետևողականորեն արտաքին խաղացողներին հանձնելու գործընթացի:

Երկաթուղիների օպերատորի փոփոխության հարցը, որտեղ «Հարավկովկասյան երկաթուղուն» («Ռուսական երկաթուղիներ»-ի դուստր ձեռնարկություն) փոխարինելու են առաջարկվում որոշ «բարեկամ» գործընկերներ, ինչպիսիք են Քաթարը կամ ԱՄԷ-ն, Նիկոլ Փաշինյանի տրամաբանությամբ ներկայացվում է որպես «ռուսական գերիշխանությունից» ազատվելու փորձ, ինչն իբր խոչընդոտում է ՀՀ մրցունակությանը: Սակայն վարչապետի փաստարկը, թե ՌԴ կողմից կառավարումը խոչընդոտ է դառնում TRIPP նախագծին մասնակցելու համար կամ արգելափակում է տրանսպորտային կապերը Նախիջևանի հետ, չի դիմանում լուրջ քննադատության։ Իրականում մենք ականատես ենք լինում մի կառույցի դուրսմղման փորձին, որը գրեթե երկու տասնամյակ ապահովել է լոգիստիկայի կենսունակությունը փաստացի շրջափակման պայմաններում։ Շոյգուն իրավացիորեն հարց է տալիս՝ ո՞վ է ստանձնելու պատասխանատվությունը համակարգի հնարավոր կոլապսի համար։ Պատասխանն ակնհայտ է՝ ոչ ոք։

Բայց եթե Մոսկվան այս գործողություններում տեսնում է «արևմտյան ականջներ», ապա ավելի խորը վերլուծությունը հուշում է, որ Հայաստանի տրանսպորտային և էներգետիկ ոլորտներից Ռուսաստանի դուրսմղման հիմնական շահառուն բնավ Վաշինգտոնը չէ, այլ Անկարան։ Փաշինյանը, գիտակցաբար թե ոչ (դա ցույց կտա ապագա քննությունը), վերածվել է թուրքական նարատիվների վերահեռարձակողի, որոնց էությունը Թյուրքական պետությունների կազմակերպության վերահսկողության տակ «անխափան տարածության» ստեղծումն է, որտեղ «Ռոսատոմի» կամ «Ռուսական երկաթուղիներ»-ի ներկայությունը կրիտիկական խոչընդոտ է։

Թուրքական վեկտորը Երևանի քաղաքականության մեջ դառնում է գերիշխող, նույնիսկ եթե այն քողարկվում է «պրոեվրոպական ընտրության» տակ։ ՀԿԵ-ի վտարումը և Հայկական ԱԷԿ-ը փակելու ծրագրերը՝ հօգուտ ամերիկյան փոքր մոդուլային ռեակտորների, նույն շղթայի օղակներն են։ Անկարայի տեսանկյունից Հայկական ԱԷԿ-ի լուծարումը ռազմավարական նպատակ է, որը տարածաշրջանն ազատում է անկախ էներգիայի միակ լուրջ աղբյուրից, որը չի վերահսկվում թյուրքական էներգետիկ դաշինքի կողմից։ Փաշինյանն, առաջ մղելով այս գաղափարները, ըստ էության, կենսական տարածք է ազատում օտարի աշխարհաքաղաքական նախագծի իրականացման համար՝ քողարկվելով «քաղաքացիների» մասին հոգածությամբ։

Ներկա պատմական պահի ողբերգությունն այն է, որ Հայաստանը վերջնականապես վերածվել է համաշխարհային և տարածաշրջանային տերությունների դիմակայության դաշտի, որտեղ ազգային շահերը զոհաբերվել են մեկ մարդու քաղաքական գոյատևմանը։ Հանրապետության նորագույն պատմությունը ներկայիս իշխանության օրոք սարսափելի գործարքների պատմություն է, որտեղ որպես արժույթ հանդես են գալիս տարածքներն ու ինքնիշխանությունը։

Իր առաջին ընտրության և իշխանությունը պահպանելու համար Փաշինյանը վճարեց 44-օրյա պատերազմի աղետով։ Երկրորդ անգամ կառավարության ղեկին մնալու իրավունքի համար նա հանձնեց Արցախը՝ փաստացի զրոյացնելով ժողովրդի երեսնամյա պայքարի արդյունքները։ Հիմա, երբ հորիզոնում նշմարվում է երրորդ ժամկետի հեռանկարը, խաղասեղանին է դրված արդեն ողջ Հայաստանը։

(Երրորդ ժամկետ՝ Հայաստանի գնով. Շոյգուն բացահայտել է Փաշինյանի «մանևրների» պատճառը)

«Աշխարհաքաղաքականությունը չի հանդուրժում դատարկություն, բայց առավել ևս չի ներում պատրանքները, հատկապես երբ խոսքը վերաբերում է կրիտիկական ենթակառուցվածքների անվտանգությանը: ՌԴ Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Սերգեյ Շոյգուի վերջին հայտարարությունները, որոնք վերաբերում են Հայաստանի էներգետիկ և տրանսպորտային ապագային, առաջին հայացքից կարող են թվալ լոկ դիվանագիտական հերթական փոխհրաձգություն: Սակայն «չմշակված որոշումների» մասին արտաքուստ զուսպ նախազգուշացումների հետևում թաքնված է խորը տագնապ Հարավային Կովկասի անվտանգության ճարտարապետությունում տեղի ունեցող տեկտոնական շեղումների վերաբերյալ:

Երբ Մոսկվան բացահայտ խոսում է Հայաստանը ատոմային ոլորտում «ամերիկյան փորձարկումների» հարթակի վերածելու ռիսկերի մասին կամ մատնանշում է երկաթուղային համակարգի փխրունությունը, որը կարող է «մեկ օրում փլուզվել», նա արձանագրում է ոչ միայն տեխնիկական մտահոգություններ: Սա հայկական պետականության համակարգային ապամոնտաժման փաստումն է, որտեղ Երևանի յուրաքանչյուր նոր քայլ նմանվում է ոչ թե ինքնիշխանության փնտրտուքի, այլ տարածաշրջանային տան բանալիները հետևողականորեն արտաքին խաղացողներին հանձնելու գործընթացի:

Երկաթուղիների օպերատորի փոփոխության հարցը, որտեղ «Հարավկովկասյան երկաթուղուն» («Ռուսական երկաթուղիներ»-ի դուստր ձեռնարկություն) փոխարինելու են առաջարկվում որոշ «բարեկամ» գործընկերներ, ինչպիսիք են Քաթարը կամ ԱՄԷ-ն, Նիկոլ Փաշինյանի տրամաբանությամբ ներկայացվում է որպես «ռուսական գերիշխանությունից» ազատվելու փորձ, ինչն իբր խոչընդոտում է ՀՀ մրցունակությանը: Սակայն վարչապետի փաստարկը, թե ՌԴ կողմից կառավարումը խոչընդոտ է դառնում TRIPP նախագծին մասնակցելու համար կամ արգելափակում է տրանսպորտային կապերը Նախիջևանի հետ, չի դիմանում լուրջ քննադատության։ Իրականում մենք ականատես ենք լինում մի կառույցի դուրսմղման փորձին, որը գրեթե երկու տասնամյակ ապահովել է լոգիստիկայի կենսունակությունը փաստացի շրջափակման պայմաններում։ Շոյգուն իրավացիորեն հարց է տալիս՝ ո՞վ է ստանձնելու պատասխանատվությունը համակարգի հնարավոր կոլապսի համար։ Պատասխանն ակնհայտ է՝ ոչ ոք։

Բայց եթե Մոսկվան այս գործողություններում տեսնում է «արևմտյան ականջներ», ապա ավելի խորը վերլուծությունը հուշում է, որ Հայաստանի տրանսպորտային և էներգետիկ ոլորտներից Ռուսաստանի դուրսմղման հիմնական շահառուն բնավ Վաշինգտոնը չէ, այլ Անկարան։ Փաշինյանը, գիտակցաբար թե ոչ (դա ցույց կտա ապագա քննությունը), վերածվել է թուրքական նարատիվների վերահեռարձակողի, որոնց էությունը Թյուրքական պետությունների կազմակերպության վերահսկողության տակ «անխափան տարածության» ստեղծումն է, որտեղ «Ռոսատոմի» կամ «Ռուսական երկաթուղիներ»-ի ներկայությունը կրիտիկական խոչընդոտ է։

Թուրքական վեկտորը Երևանի քաղաքականության մեջ դառնում է գերիշխող, նույնիսկ եթե այն քողարկվում է «պրոեվրոպական ընտրության» տակ։ ՀԿԵ-ի վտարումը և Հայկական ԱԷԿ-ը փակելու ծրագրերը՝ հօգուտ ամերիկյան փոքր մոդուլային ռեակտորների, նույն շղթայի օղակներն են։ Անկարայի տեսանկյունից Հայկական ԱԷԿ-ի լուծարումը ռազմավարական նպատակ է, որը տարածաշրջանն ազատում է անկախ էներգիայի միակ լուրջ աղբյուրից, որը չի վերահսկվում թյուրքական էներգետիկ դաշինքի կողմից։ Փաշինյանն, առաջ մղելով այս գաղափարները, ըստ էության, կենսական տարածք է ազատում օտարի աշխարհաքաղաքական նախագծի իրականացման համար՝ քողարկվելով «քաղաքացիների» մասին հոգածությամբ։

Ներկա պատմական պահի ողբերգությունն այն է, որ Հայաստանը վերջնականապես վերածվել է համաշխարհային և տարածաշրջանային տերությունների դիմակայության դաշտի, որտեղ ազգային շահերը զոհաբերվել են մեկ մարդու քաղաքական գոյատևմանը։ Հանրապետության նորագույն պատմությունը ներկայիս իշխանության օրոք սարսափելի գործարքների պատմություն է, որտեղ որպես արժույթ հանդես են գալիս տարածքներն ու ինքնիշխանությունը։

Իր առաջին ընտրության և իշխանությունը պահպանելու համար Փաշինյանը վճարեց 44-օրյա պատերազմի աղետով։ Երկրորդ անգամ կառավարության ղեկին մնալու իրավունքի համար նա հանձնեց Արցախը՝ փաստացի զրոյացնելով ժողովրդի երեսնամյա պայքարի արդյունքները։ Հիմա, երբ հորիզոնում նշմարվում է երրորդ ժամկետի հեռանկարը, խաղասեղանին է դրված արդեն ողջ Հայաստանը։