Պուտինն արդեն մայիսին կդադարեցնի՞ ԵԱՏՄ-ի միջոցով ՀՀ-ի ֆինանսավորումը

(Հայաստանի տնտեսությունը վտանգված է Փաշինյանի քաղաքականության պատճառով)

«Վլադիմիր Պուտինի մայիսի 9-ի հայտարարությունը դարձավ ազդանշան, որը կարող է արմատապես փոխել Հարավային Կովկասում հարաբերությունների ճարտարապետությունը մոտ ժամանակներս։ Առաջին անգամ նման բարձր մակարդակով և նման աներկբա ձևով հնչեց «փափուկ ապահարզան» տերմինը, ինչը դիվանագիտական լեզվից տնտեսականի թարգմանելիս նշանակում է փաստացի վերջնագիր։ Մոսկվան այլևս մտադիր չէ անտեսել պաշտոնական Երևանի «երկու աթոռի վրա նստելու» փորձերը, հատկապես այն պայմաններում, երբ այդ աթոռներից մեկն ակտիվորեն «կառուցվում» է Բրյուսելում և Վաշինգտոնում՝ բացահայտ հակառուսական ենթատեքստով։

Մայիսի 28-29-ին նախատեսված ԵԱՏՄ երկրների ղեկավարների առաջիկա գագաթնաժողովը դե ֆակտո դառնում է անվերադարձության կետ Հայաստանի ղեկավարության ներկայիս կուրսի համար։ Հաշվի առնելով, որ հանդիպումը կկայանա Հայաստանում ընտրություններից օրեր առաջ, ներկայիս վեկտորի պահպանման դեպքում Միությունում Երևանի հետագա մնալու անհնարինության մասին ազդանշանը կարող է տրվել առավելագույնս կոշտ ձևով։

Կարևոր է հասկանալ, որ Հայաստանի տնտեսական բարեկեցությունը վերջին տարիներին մեծապես հիմնված է եղել Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակներում բացառիկ արտոնությունների վրա․

— Մինչ գազի համաշխարհային և եվրոպական գները վերջին տարիներին տատանվում էին $400–600-ի սահմաններում՝ հազար խորանարդ մետրի դիմաց (իսկ պիկ պահերին՝ ավելի բարձր), Հայաստանը ռուսական գազը ստանում է ֆիքսված արտոնյալ գնով՝ 177,5 դոլար:

— 2025 թվականի արդյունքներով ԵԱՏՄ-ի հետ առևտրի ծավալը կազմել է ավելի քան 8 միլիարդ դոլար, որի առյուծի բաժինը (մոտ 7,6 միլիարդ դոլար) բաժին է ընկնում Ռուսաստանին։

— 2025 թվականին երկիր կատարված մասնավոր փոխանցումների ընդհանուր ծավալը կազմել է գրեթե 6 միլիարդ դոլար, որից 3,88 միլիարդը (մոտ 65%-ը) ստացվել է հենց Ռուսաստանից։

Էներգակիրների ցածր գները, առանց մաքսային արգելքների հսկայական սպառման շուկա անարգել մուտքը և աշխատանքային ռեսուրսների ազատ տեղաշարժը ստեղծում էին հենց այն ֆինանսական հիմքը, որի վրա հենվում էր Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության սոցիալական կայունությունը։ Պուտինն ընդգծել է «ամեն ինչ հաշվելու» անհրաժեշտությունը, և մաթեմատիկական ճշգրտության այս կոչը նման է սառը նախազգուշացման. եթե Հայաստանն ընտրում է եվրոպական ուղին, նա պետք է պատրաստ լինի վճարել համաշխարհային գներով։

Ռուսաստանը տրամաբանություն չի տեսնում այն երկրի տնտեսությունը սուբսիդավորելու մեջ, որը պաշտոնապես հայտարարում է իր ձգտումը դեպի այնպիսի կառույցներ, որոնք Մոսկվային բացահայտորեն անվանում են իրենց էկզիստենցիալ հակառակորդը։ Սա էմոցիոնալ արձագանքի հարց չէ, այլ պետության պրագմատիկ հաշվարկ, որն այլևս չի ցանկանում սեփական բյուջեի և հարկատուների հաշվին հովանավորել ուրիշի արտաքին քաղաքական մանևրները։

Ներկայիս իրավիճակի պարադոքսն այն է, որ Երևանը փորձում է կառուցել անվտանգության նոր համակարգ և հասնել «խաղաղության» Ադրբեջանի ու Թուրքիայի հետ Արևմուտքի միջնորդությամբ, մինչդեռ հայկական սահմանների ֆիզիկական անվտանգությունն ու ինքնիշխանությունը նախկինի պես ապահովում են ռուս զինվորականները։ Կրեմլի դիրքորոշումն այս համատեքստում առավելագույնս թափանցիկ է. անհնար է ինտեգրվել Մոսկվայի նկատմամբ թշնամաբար տրամադրված կառույցներին հենց այն սուբյեկտի հաշվին, որը միաժամանակ երաշխավորում է քո ֆիզիկական գոյատևումը։ «Եվրոպական հեռանկարի» հռետորաբանությունը, որը պարտադրվում է հայ հասարակությանը, Մոսկվայի աչքերում թվում է որպես ռուսական անվտանգության երաշխիքները սեփականաշնորհելու փորձ՝ ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի առջև պետականության դռները անարգել բացելու համար։ Պուտինը դե ֆակտո նշել է, որ վարքագծի նման մոդելը ոչ բարեկամական է, և Երևանին առաջարկել է կողմնորոշվել որքան հնարավոր է շուտ՝ խուսափելու համար ձգձգվող անորոշությունից, որը վնասում է գործընթացի բոլոր մասնակիցներին։

> Hasmik:
Ռուսաստանի նախագահի առաջարկը՝ Հայաստանում ԵՄ-ին կամ ԵԱՏՄ-ին անդամակցելու հարցով հանրաքվե անցկացնելու վերաբերյալ, դասական շախմատային քայլ է, որը քննարկումը մանիպուլյացիաների ոլորտից վերադարձնում է ուղղակի պատասխանատվության դաշտ։ Սա հայկական իշխանություններին ստիպում է ոչ թե պարզապես լոզունգներ հնչեցնել, այլ ժողովրդին ներկայացնել ազնիվ հաշվարկ՝ որքա՞ն կարժենա ԵԱՏՄ-ից դուրս գալը՝ վերահաշվարկված գազի գներով, աշխատատեղերով և շուկաների հասանելիությամբ։ Մոսկվան հասկացնում է, որ անպատասխանատու խոսքերի ժամանակն ավարտվել է։ Եթե Հայաստանը որոշի, որ եվրոպական վեկտորն իր համար ավելի կարևոր է, քան եվրասիական միասնությունը, Ռուսաստանը պատրաստ է գնալ «ինտելիգենտ ապահարզանի» ճանապարհով, բայց այդ գործընթացը Երևանին կզրկի բոլոր ներկայիս բոնուսներից, որոնք դե ֆակտո հայկական պետականության թաքնված դոտացիայի ձև են (տնտեսական համագործակցությունից մինչև հայկական սահմանների պաշտպանությունն ու ինքնիշխանությունը)։

Մայիսի վերջը կդառնա ճշմարտության պահ հայ-ռուսական հարաբերությունների համար։ Եթե Երևանը հստակ երաշխիքներ չտա Միության շրջանակներում իր պարտավորությունների կատարման վերաբերյալ, մայիսյան գագաթնաժողովը կարող է սկիզբ դնել համագործակցության արտոնյալ պայմանների ապամոնտաժման գործընթացին։ Հայաստանի տնտեսության համար, որը կրիտիկականորեն կախված է ռուսական վեկտորից (իսկ կրիտիկական կախվածությունն աճել է հենց Փաշինյանի վարչապետության օրոք, ինչը վկայում է տնտեսական կապերն իրականում դիվերսիֆիկացնելու պաշտոնական Երևանի անկարողության մասին), սա նշանակում է մրցունակության ակնթարթային կորստի ռիսկ և լուրջ էներգետիկ մարտահրավեր։

«Կրկնակի խաղերի» ժամանակ գրեթե չի մնացել. կա՛մ ռազմավարական գործընկերոջ կարգավիճակի հաստատում համապատասխան վարքագծով, կա՛մ անցում շուկայական կոշտ ռելսերի՝ «հարևանի» կարգավիճակում, որն ընտրել է Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական հակառակորդների և թշնամիների կողմը։ Դատելով վերջին հայտարարությունների տոնայնությունից՝ Մոսկվան այլևս իմաստ չի տեսնում արհեստականորեն պահպանել նրանց հավատարմությունը, որոնք ակտիվորեն դաշինքներ են փնտրում Ռուսաստանի հաշվին։

Մտածե՛ք այդ մասին…»։