Ռուբիոն չի՞ հավատում Փաշինյանի վերընտրվելուն

(ԱՄՆ պետքարտուղարի Հայաստան կատարած բլից-այցի մանրամասները)

«ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյի բլից այցը Երևան դարձավ հերթական հաստատումն այն բանի, որ Վաշինգտոնն ակտիվացնում է «հայկական հաղաքարտը» Իրանի հետ առճակատման գագաթնակետային պահերին: Նմանատիպ դինամիկա նկատվում էր տարեսկզբին, և այսօր սցենարը կրկնվում է. Իրանին հասցվող ամերիկյան հերթական հարվածների ֆոնին Վաշինգտոնը շտապում է ամրապնդել իր ներկայությունը իրանական սահմանի կրիտիկական հատվածում: Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի համար Հայաստանը դառնում է ոչ թե պարզապես գործընկեր, այլ Իրանի մեկուսացման և զսպման գլոբալ ռազմավարության տարր, որտեղ Երևանի շահերը զոհաբերվում են աշխարհաքաղաքական նպատակահարմարությանը:
Չնայած կառավարական քարոզչության փորձերին՝ Ռուբիոյի այցը ներկայացնել որպես ընտրություններից առաջ անձամբ Նիկոլ Փաշինյանին ուղղված «տիեզերական աջակցության» ակտ, այցի իրական բովանդակությունը վկայում է գործող վարչապետի քաղաքական երկարակեցության նկատմամբ Սպիտակ տան խորը թերահավատության մասին: «Թրամփի երթուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) նախագծի շրջանակային համաձայնագրի և համապարփակ ռազմավարական գործընկերության մասին Խարտիայի ստորագրումը նման չէ կոնկրետ առաջնորդի մեջ ներդրման, այլ ավելի շուտ Հայաստանի պարտավորություններն իրավաբանորեն՝ հայկական կառավարությունների «գլխավերևով» ֆիքսելու փորձ է: Վաշինգտոնը շտապում է իր վերահսկողության տակ վերցնել ռազմավարական ակտիվները (հաղորդակցություններ և հազվագյուտ հողային մետաղներ) նախքան հանրապետությունում ներքաղաքական իրավիճակի հնարավոր փոփոխությունը:

Հատկապես հատկանշական է այն փաստը, որ TRIPP-ի մեկնարկի վերաբերյալ փաստաթղթերի տակ առանցքային ստորագրությունը դրել է արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը: Նախագիծը փաստացի օրինականացնում է «Զանգեզուրի միջանցքի» գործունեությունը՝ ապահովելով արտատարածքային կապ Ադրբեջանի հիմնական մասի և Նախիջևանի միջև: Հատուկ ստեղծված TRIPP Development Company-ի բաժնետոմսերի 74%-ի փոխանցումը ամերիկյան կառույցներին 49 տարի ժամկետով Հայաստանի ինքնիշխան տարածքը վերածում է ԱՄՆ ուղիղ կառավարման գոտու: Այս որոշումը նման է ակտիվների կանխավ ֆիքսման. ամերիկացիները վստահ չեն Նիկոլ Փաշինյանի «երրորդ ժամկետի» հարցում և ձգտում են ստեղծել այնպիսի իրավական շրջանակներ, որոնք Հայաստանի ցանկացած հաջորդ ղեկավար ի վիճակի չի լինի չեղարկել:

Հենց Հայաստանի համար այս ընտրությունը նշանակում է անցում աշխարհաքաղաքական հակառակորդների ուղղակի բախման դաշտի կարգավիճակի: Հայտնվելով «անդրօվկիանոսյան ճամբարում» այնպիսի անմիջական հարևանների առկայության դեպքում, ինչպիսիք են Իրանը և Ռուսաստանը, պաշտոնական Երևանը գնում է աննախադեպ ռիսկի: Մարկո Ռուբիոն համաձայնագիրն անվանեց «խաղաղության ուղի», սակայն իրականում ԱՄՆ վերահսկողության տակ գտնվող Տրանսկասպյան երթուղուն ինտեգրումը և կրիտիկական նշանակություն ունեցող օգտակար հանածոների մատակարարման հուշագիրը միայն ուժեղացնում են երկրի կախվածությունը: Վաշինգտոնը պրագմատիկորեն վերցնում է ընդերքն ու լոգիստիկան՝ իրեն վերապահելով տարածաշրջանի ճակատագիրը վճռելու իրավունքը, մինչդեռ հայկական իշխանությունները ինքնիշխանության կորուստը ներկայացնում են որպես հարաբերությունների «աննախադեպ մակարդակի» ձեռքբերում:

Արդյունքում Մարկո Ռուբիոյի այցն ընդգծեց ԱՄՆ-ի ուտիլիտար վերաբերմունքը Հայաստանի նկատմամբ: Քանի դեռ Փաշինյանը հավատարմություն է ցուցադրում, ամերիկյան կողմը ապահովագրվում է նրա հնարավոր հեռացումից՝ ամրապնդելով վերահսկողությունը կարևորագույն տրանսպորտային հանգույցի նկատմամբ: Այն շտապողականությունը, որով նախաստորագրվեցին TRIPP նախագծի փաստաթղթերը, խոսում է այն մասին, որ Վաշինգտոնում Հայաստանի գործող վարչակազմին դիտարկում են որպես ժամանակավոր դաշնակից, որի գլխավոր խնդիրն է՝ հասցնել փոխանցել տարածաշրջանային երթուղիների բանալիները նախքան քաղաքական ցիկլերի փոփոխությունը:

Սա Հայաստանին դնում է ծայրահեղ խոցելի վիճակում, որտեղ տնտեսական օգուտները մնում են պատրանքային, իսկ երկիրը հակաիրանական գործողությունների պլացդարմի վերածվելու ռիսկերը դառնում են իրականություն:

Մտածե՛ք այդ մասին…»։