Մոսկվայում ոչ Ալիևին, ոչ Փաշինյանին բարեկամ չեն համարում
16 Հուլիսի 2026, 19:00
(Ռուսաստանը պատասխանեց Ալիևին՝ հարվածելով ադրբեջանցիներով տանկեր նավին)
«Վերջին շրջանում Հարավային Կովկասում աշխարհաքաղաքական գործընթացների դինամիկան ցույց է տալիս հստակ տեղաշարժ դեպի ռուսական ազդեցության համակարգային դուրսմղում։ Մոսկվայում հիանալի տեսնում են, որ Բաքուն և Երևանը, չնայած հռչակված հակասություններին, գործում են որոշակի համահունչ, երբ խոսքը վերաբերում է ուժերի պատմական հավասարակշռության փոփոխությանը։
Հարավային Կովկասում Իլհամ Ալիևի և Նիկոլ Փաշինյանի գործողությունները ռուս վերլուծաբանների կողմից ավելի ու ավելի հաճախ կարող են ընկալվել որպես աշխարհաքաղաքական նախագծի համատեղ իրականացում, որն իր հայեցակարգով նման է ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության հարցերով նախկին խորհրդական Ջոն Բոլթոնի գաղափարներին։ Խոսքը տարածաշրջանի «պատմական կարծրատիպերի նպատակաուղղված փոփոխության», Մոսկվայի հետ դարավոր կապերի աստիճանական խզման և Հարավային Կովկասի տարածաշրջանային գործընթացներից նրա ծրագրավորված դուրսմղման մասին է։
Երկու հանրապետությունների ղեկավարների հայտարարություններին և քաղաքական քայլերին Մոսկվայի արձագանքը դառնում է ավելի ու ավելի կոշտ և պրագմատիկ։ Ռուսական կողմն արդեն վաղուց որևէ պատրանք չունի ոչ Նիկոլ Փաշինյանի, ոչ էլ Իլհամ Ալիևի վերաբերյալ։ Կրեմլում ոչ մեկը, ոչ մյուսը չեն ընկալվում որպես իրավահավասար, առավել ևս՝ հուսալի գործընկերներ։ Մոսկվայում արձանագրում են աճող հակառուսական հռետորաբանությունը և փոխգործակցության ավանդական ձևաչափերի ապակայունացմանն ուղղված կոնկրետ քայլերը։
Առանձնահատուկ դժգոհություն են առաջացնում Ադրբեջանի ղեկավարի պատմական էքսկուրսները։ Շուշիի գլոբալ մեդիաֆորումում Իլհամ Ալիևի հնչեցրած հայտարարությունները, որտեղ նա, ըստ էության, Ադրբեջանի՝ Ռուսական կայսրության և ԽՍՀՄ կազմում գտնվելը հավասարեցրեց գաղութատիրական շրջանին, աննկատ չմնացին։ Մեղադրանքներն այն մասին, թե հանրապետությունից արտահանվել են միլիարդավոր տոննա նավթ, իսկ երկիրը մնացել է էկոլոգիական վնասով ու էներգետիկ դեֆիցիտով, դիտվում են որպես ընդհանուր պատմությունն ամբողջությամբ վերաշարադրելու փորձ։ Ընդ որում, նման հայտարարությունների սահմաններից դուրս է մնում այն փաստը, որ խորհրդային տարիներին հանրապետությունը երկար տասնամյակներ ղեկավարել է Հեյդար Ալիևը, որը զբաղեցնում էր ԽՍՀՄ բարձրագույն կուսակցական և պետական պաշտոններ։ Նման պատմական մանիպուլյացիաները, որոնց հավելում ենք Ուկրաինայի տարածքային ամբողջականությանն աջակցելու մասին հայտարարությունները, Ռուսաստանում ընկալվում են որպես միանշանակ թշնամական ազդանշան։
Մոսկվայի պատասխան գործողությունները, դատելով ամենից, երկար սպասեցնել չտվեցին, ընդ որում՝ դրանք տեղափոխվում են ուղղակի ուժային և տնտեսական ճնշման հարթություն։ Վերջին միջադեպերն ակնառու կերպով ցույց են տալիս, որ Ռուսաստանը պատրաստ է գործել կոշտ՝ անտեսելով դիվանագիտական էթիկետը։ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզում ադրբեջանական պետական SOCAR նավթագազային ընկերության օբյեկտներին հուլիսի սկզբին հասցված հարվածները լուրջ նախազգուշացում էին Բաքվին, որը, ինչպես խոստովանել է Ալիևը, չի կիսում ՌԴ դիրքորոշումն ուկրաինական հարցում։ Ադրբեջանական կողմը շտապեց այդ հարձակումներն անվանել միտումնավոր և հետաքննություն պահանջեց, սակայն Մոսկվան հստակ հասկացրեց, որ հակամարտության գոտում գործող ցանկացած ենթակառուցվածք օրինական թիրախ է՝ անկախ սեփականատերերի պետական պատկանելությունից։
Հաջորդ չափազանց ցավոտ հարվածը դարձավ Օդեսայի ափերի մոտ «Ատլաս Բեյ» քաղաքացիական առևտրային նավի վրա անօդաչու թռչող սարքի հարձակումը։ Այն փաստը, որ նավը պատկանում է թուրքական ընկերությանը, իսկ դրա ողջ անձնակազմը բաղկացած էր Ադրբեջանի տասնմեկ քաղաքացիներից, այդ թվում՝ անհետ կորած կապիտանից, միջադեպին հաղորդում է հատուկ խորհրդանշական բնույթ։ Բաքվում այս իրադարձությունը շոկ առաջացրեց և դիվանագիտական գերատեսչությունների արտակարգ մոբիլիզացիա։ Փորձագիտական շրջանակներում տեղի ունեցածը միանշանակ մեկնաբանում են որպես Ռուսաստանի առարկայական պատասխան Ալիևի հակառուսական հռետորաբանությանը և Արևմուտքի ու Կիևի հետ նրա խաղերին։
Հիմա եթերում
