Հունան Ավետիսյան․ սյունեցի Ալեքսանդր Մատրոսովը

Հունան Ավետիսյանը ծնվել է 1914 թվականի հուլիսի 20-ին Զանգեզուրի գավառի Ծավ գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Սյունիքի մարզ)՝ գյուղացու ընտանիքում։ Տարրական կրթություն ստանալուց հետո նա անցել է գյուղատնտեսական աշխատանքի՝ աշխատելով որպես այգեգործական բրիգադի ղեկավար Էջմիածնի շրջանի Ա․ Ի․ Միկոյանի անվան սովխոզում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին՝ 1942 թվականին, նա զորակոչվել է Կարմիր բանակ։ Ծառայել է Հյուսիս-Կովկասյան ռազմաճակատի 18-րդ բանակի կազմում գործող 89-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայի 390-րդ գնդում։

1943 թվականի սեպտեմբերին դիվիզիան կատաղի մարտեր էր մղում Կուբանի և Թամանի թերակղզու ազատագրման համար։ Սեպտեմբերի 16-ին՝ Նովորոսիյսկի շրջանի Դոլգայա բարձունքի գրոհի ժամանակ, Ավետիսյանի դասակը հայտնվել է հակառակորդի գնդացրային խիտ կրակի տակ։ Ավագ սերժանտին հաջողվել է նռնակներով լռեցնել թշնամու կրակակետերից մեկը, սակայն զորքի առաջխաղացումը նորից կանգ է առել։ Լինելով ձեռքից վիրավոր՝ նա դիմել է վերջին քայլին. քանի որ նռնակով չէր հաջողվում ոչնչացնել գնդացրորդին, նա կրծքով փակել է թշնամու կրակակետի գնդացրի հրակնատը։ Այս սխրանքի շնորհիվ մարտիկները ճեղքել են պաշտպանությունն ու կատարել մարտական առաջադրանքը։

Ցուցաբերած արիության համար Հունան Ավետիսյանին 1944 թվականի մայիսի 16-ին հետմահու շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում և Լենինի շքանշան։ Նա հուղարկավորված է Նովորոսիյսկի մոտ գտնվող Վերխնեբականսկի ավանի եղբայրական գերեզմանատանը։

Հերոսի հիշատակը հավերժացվել է ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ Ռուսաստանում. նրա անունով են կոչվել փողոցներ Երևանում, Կապանում ու Նովորոսիյսկում, դպրոցներ՝ Կապանում և Երևանում։ Նրա անունն են կրում նաև մեկ ջերմանավ և սահմանապահ ուղեկալ։ 1963 թվականին ԽՍՀՄ-ում թողարկվել է նրա պատկերով փոստային նամականիշ, իսկ 2014 թվականին՝ Հայաստանի Հանրապետությունում։ Նրա հուշարձանները տեղադրվել են Ծավ գյուղում և Երևանում։

Ավետիսյանի սխրանքը դարձել է Հայրենական մեծ պատերազմում հայ զինվորների արիության խորհրդանիշներից մեկը։ Նրա կյանքի ուղին ցույց է տալիս, թե ինչպես հասարակ գյուղացին, անցնելով Զանգեզուրի դժվարին պայմաններով, կարողացավ դրսևորել բացառիկ խիզախություն և իր անձնազոհ քայլով ներդրում ունենալ հաղթանակի գործում։