Առաջինը Շուշի մտածը․ Աշոտ Ղուլյանի կյանքը, սխրանքն ու հավերժությունը

Աշոտ Ղուլյանը, ով առավել հայտնի է «Ասկոլկա» մականունով, ծնվել է 1959 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Բաքվում։ 1975 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Ասկերանի շրջանի Խնձրիստան գյուղ, ապա՝ Ստեփանակերտ։ Երիտասարդ տարիքից աշխատել է որպես դերձակ, շինարար, վարորդ, փականագործ․ օժտված էր «ոսկե ձեռքերով» և ինքնաշեն զենք պատրաստելու վարպետությամբ։ Ընկերների հետ միասին պատրաստում էր ինքնաշեն նռնակներ ու նռնականետեր։

1980-ականների վերջից Ղուլյանն ակտիվորեն մասնակցել է Արցախյան շարժմանը, դարձել ընդհատակյա գործիչ և պարտիզան, գլխավորել ինքնապաշտպանական փոքր ջոկատ։ Մարտերից մեկում նա ստացել է բազմաթիվ բեկորային վիրավորումներ, և վիրաբույժները չեն կարողացել հեռացնել բեկորների մի մասը նրա մարմնից։ Նա շարունակել է կռվել դրանցով, ինչի համար էլ մարտական ընկերները նրան տվել են «Ասկոլկա (Բեկոր)» մականունը։ 1991 թվականին, երբ սկսվել է Արցախի բանակի կանոնավոր զորամասերի ձևավորումը, նրա ջոկատը դարձել է Ստեփանակերտի առաջին վաշտի հիմքը։

Ղուլյանը մասնակցել է Առաջին Ղարաբաղյան պատերազմի գրեթե բոլոր առանցքային մարտերին՝ Ասկերանում, Հադրութում, Շահումյանում, Քարին տակում, Լաչինում, Մարտակերտում, Խոջալուում։ Հատուկ տեղ է զբաղեցնում նրա դերը 1992 թվականի մայիսին Շուշիի ազատագրման գործողության մեջ. հենց նրա վաշտն է առաջինը մտել քաղաք։ Բեկորն աչքի էր ընկնում ոչ միայն քաջությամբ, այլև իր մարտիկների հանդեպ հոգատարությամբ, ոգեշնչելու և իր հետևից տանելու կարողությամբ։

1992 թվականի օգոստոսի 24-ին Աշոտ Ղուլյանը զոհվել է Մարտակերտի շրջանի Դրմբոն գյուղի համար մղված մարտում։ Նա ընդամենը 32 տարեկան էր։ Թաղվել է Ստեփանակերտում։ Նրանից հետո մնացել են կինն ու երեխաները։ Հետմահու արժանացել է Արցախի բարձրագույն պարգևներին՝ Արցախի հերոսի կոչմանը (1999 թ.), «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանին և «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալին։ Նրա անունով են կոչվել Ստեփանակերտի թիվ 2 դպրոցը, Կենտրոնական պաշտպանական շրջանի մոտոհրաձգային գումարտակը, տեղադրվել է հուշարձան։

Աշոտ Ղուլյանը պատմության մեջ է մտել որպես Արցախի ազատագրական պայքարի խորհրդանիշներից մեկը։ Նրա կյանքը օրինակ է այն բանի, թե ինչպես տաղանդով և կամքով օժտված հասարակ մարդը կարող է դառնալ առաջնորդ և հերոս։ Պատերազմից հետո նա երազում էր մարտական ընկերների հետ ճանապարհորդել աշխարհով մեկ՝ տեսնելու, թե ինչպես են ապրում հայերը տարբեր երկրներում։ Այս երազանքին վիճակված չէր իրականանալ, սակայն նրա հիշատակը վառ է ապրում ժողովրդի սրտում։