Երգիչ առանց սահմանների․ Ժան Տատլյանի պատմությունը

Ժան Տատլյանը ծնվել է 1943 թվականի օգոստոսի 1-ին Հունաստանի Սալոնիկ քաղաքում՝ հայ ընտանիքում։ Նրա մայրը հրաշքով փրկվել էր Հայոց ցեղասպանությունից և ապաստանել Հունաստանում, որտեղ էլ ծանոթացել էր իր ապագա ամուսնու հետ։ 1947 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Խորհրդային Հայաստան, իսկ ավելի ուշ՝ Սուխում։

Պատանեկությունից Տատլյանը երաժշտական ունակություններ է դրսևորել, ավարտել է Կիևի էստրադային-կրկեսային ուսումնարանը և դարձել Հայաստանի պետական ջազային նվագախմբի մեներգիչը։

Հետագայում Լենինգրադում նա ստեղծել է սեփական նվագախումբը՝ տարեկան տալով մինչև 400 համերգ։ Նրա ձայնասկավառակների և ձայնապնակների ընդհանուր տպաքանակը գերազանցել է 50 միլիոնը։ «Փողոցային լապտերներ», «Աշնանային լույս», «Հին աշտարակ» երգերը երգում էր ողջ Խորհրդային Միությունը։

Սակայն նրա քնարական երգացանկն ու բնավորությունը դժգոհություն էին առաջացնում խորհրդային իշխանությունների շրջանում։ Սկզբում նրան զրկեցին արտասահման մեկնելու իրավունքից, իսկ ավելի ուշ՝ նաև բեմում հանդես գալու հնարավորությունից։

1971 թվականին Տատլյանը, ֆրանսուհու հետ ձևական ամուսնության միջոցով, արտագաղթեց Ֆրանսիա։ Փարիզում նա ելույթ էր ունենում «Ռասպուտին», «Մոսկովյան աստղ» և «Ցարևիչ» կաբարեներում, իսկ հետագայում Հաղթական կամարի հարևանությամբ բացեց սեփական «Երկու կիթառ» կաբարեն։

Տատլյանը կարճ ժամանակում տիրապետեց ֆրանսերենին։ Նրա մտերիմների թվում էին Շառլ Ազնավուրը, Լայզա Մինելլին և Միշել Մերսիեն։ Նա ներկայացրել է Ֆրանսիան ԱՄՆ-ի հիմնադրման 200-ամյակի տոնակատարություններին և դարձել առաջին խորհրդային երգիչը, որը պայմանագիր է կնքել Լաս Վեգասի «Imperial Palace» խաղատան հետ՝ տարեկան մինչև 180 օր մենահամերգներով հանդես գալով այնտեղ։

Նրա հեռանալուց հետո ԽՍՀՄ-ում Տատլյանի անունը երկար ժամանակ չէր հիշատակվում, իսկ բազմաթիվ ձայնագրություններ ոչնչացվեցին։ Այնուամենայնիվ, ռադիոյի մի շարք աշխատակիցների նվիրվածության շնորհիվ նրա ստեղծագործական ժառանգության զգալի մասը պահպանվեց։

1990-ականներին Ժան Տատլյանը վերադարձավ Ռուսաստան՝ Սանկտ Պետերբուրգում ունենալով լեփ-լեցուն համերգներ, իսկ ավելի ուշ վերջնականապես բնակություն հաստատեց Մոսկվայում։

Ժան Տատլյանի կենսագրությունը արվեստագետի պատմություն է, ով կարողացավ միավորել հայկական արմատները, խորհրդային երաժշտական դպրոցը և ֆրանսիական շանսոնը՝ հավատարիմ մնալով քնարերգությանը և ստեղծագործական ազատությանը։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է Արևելքն ու Արևմուտքը մշակութային կամուրջով կապող խորհրդանիշներից մեկը, իսկ նրա երգերը շարունակում են ապացուցել արվեստի անանց ուժը։