Գևորգ Տեր-Գասպարյան․ հայ զորահրամանատարի մարտական ուղին և պատմական ժառանգությունը

ԽՍՀՄ գեներալ-լեյտենանտ Գևորգ Տեր-Գասպարյանը ծնվել է 1903 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Նախիջևանում՝ ծառայողի ընտանիքում։ Քաղաքային դպրոցում կրթություն ստանալուց հետո՝ 1920 թվականին, 17 տարեկանում, նա միացել է Կարմիր բանակին։

Ավարտել է Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան Երևանի ռազմական ուսումնարանը և ծառայության անցել Հայկական լեռնահրաձգային դիվիզիայում՝ աստիճանաբար զբաղեցնելով պատասխանատու հրամանատարական պաշտոններ։

1938 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Մոսկվայի Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան և գործուղվել հեռավոր Արևելք։ Այնտեղ զբաղեցրել է դիվիզիայի շտաբի պետի պաշտոնը և մասնակցել Հասան լճի շրջանում տեղի ունեցած մարտերին։

Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուց հետո Տեր-Գասպարյանը մարտնչել է 55-րդ հրաձգային դիվիզիայի կազմում՝ զբաղեցնելով շտաբի պետի պաշտոնը։ 1941 թվականի հունիսին դիվիզիայի հրամանատարի զոհվելուց հետո նա ստանձնել է միավորման հրամանատարությունը, ապա պաշտոնապես նշանակվել այդ պաշտոնում։ Արիության և հմուտ ղեկավարման համար պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։

1941 թվականի հոկտեմբերին նշանակվել է 227-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար։ Դիվիզիան մասնակցել է Խարկովի ռազմական գործողությանը։ 1942 թվականի ամռանը հաջող գործողությունների համար Տեր-Գասպարյանին շնորհվել է գեներալ-մայորի կոչում։ Նույն տարվա ամռանից մինչև 1944 թվականը նա զբաղեցրել է 60-րդ բանակի շտաբի պետի պաշտոնը։ Գեներալ Իվան Չեռնյախովսկու և Տեր-Գասպարյանի համագործակցությունը նշանակալի դեր է ունեցել բանակի ռազմական գործողությունների կազմակերպման գործում։

1943 թվականի հունվարին Տեր-Գասպարյանը նշանակվել է Վորոնեժի ճակատի բանակ շտաբի պետ։ Նա մասնակցել է գերմանական խոշոր զորախմբի ջախջախմանը և գետանցել է Դեսնա գետը, ինչի համար պարգևատրվել է Սուվորովի II աստիճանի շքանշանով։ Նույն տարվա հոկտեմբերին Կիևից վերև Դնեպր գետի հաջող անցման համար արժանացել է Սուվորովի I աստիճանի շքանշանի։

Պատերազմի ավարտից հետո գեներալ-մայոր Տեր-Գասպարյանը նշանակվել է Կիևի ռազմական օկրուգի զորքերի շտաբի պետ և հրամանատարի առաջին տեղակալ։ 1945 թվականին նրան շնորհվել է գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում։ Նա երեք անգամ ընտրվել է Ուկրաինայի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, ինչը վկայում էր նրա վաստակի նկատմամբ բարձր գնահատանքի մասին։

Գևորգ Տեր-Գասպարյանը մահացել է 1949 թվականի օգոստոսի 31-ին Մոսկվայում՝ երկարատև հիվանդությունից հետո։

Նրա պարգևների թվում էին Լենինի շքանշանը, Կարմիր դրոշի երկու շքանշան, Բոգդան Խմելնիցկու շքանշանը, Սուվորովի I և II աստիճանների շքանշանները, ինչպես նաև «Ստալինգրադի պաշտպանության համար» և «Գերմանիայի դեմ հաղթանակի համար» մեդալները։

Գևորգ Տեր-Գասպարյանի կյանքը երիտասարդ զինվորից մինչև գեներալ-լեյտենանտ անցած ուղու պատմություն է։ Նրա անունը հավերժ մնացել է ռազմական տարեգրության մեջ՝ որպես խիզախության, տոկունության և հայրենիքի պաշտպանության գործին նվիրվածության խորհրդանիշ։