Արման Նուռ․ երբ հայկական պատմությունը դառնում է ժամանակակից արվեստ

Արման Դավթյանը, առավել հայտնի Նուռ ստեղծագործական կեղծանվամբ, ծնվել է 1971 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Երևանում։ Արվեստի հանդեպ նրա հետաքրքրությունն ի հայտ է եկել դեռ վաղ մանկությունից։ Նա հաճախել է Հենրիկ Իգիթյանի անվան Գեղագիտության ազգային կենտրոն, որտեղ ուսումնասիրել է խեցեգործություն։ Այնուհետև ավարտել է Թորոս Ռոսլինի անվան Երևանի կիրառական արվեստի ինստիտուտը՝ ստանալով մետաղի գեղարվեստական ձևավորման մասնագիտացում։ Իր գիտելիքները խորացնելու նպատակով ուսանել է Մոսկվայի Գեմոլոգիայի ինստիտուտում՝ մասնագիտանալով թանկարժեք քարերի նույնականացման և գնահատման ոլորտում, ինչպես նաև վերապատրաստվել է ԱՄՆ-ի Մայամի քաղաքի Արվեստի և դիզայնի միջազգային համալսարանում։

2000-ականների սկզբին Նուռը հիմնադրել է «Nur Design» դիզայներական ստուդիան, իսկ 2015 թվականին Երևանում՝ «Nur Art Gallery» հեղինակային պատկերասրահը։ Նրա ստեղծագործական գործունեությունն ընդգրկում է ոսկերչական արվեստը, քանդակագործությունը, գեղանկարչությունն ու գրաֆիկան։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում զարդերի հավաքածուները, որոնց ստեղծման ընթացքում նա նախապատվությունը տալիս է բնական նյութերին՝ փայտին, ոսկորին և խեցիներին՝ խուսափելով սինթետիկ նյութերից։ Յուրաքանչյուր զարդ ստեղծվում է կոնկրետ մարդու համար՝ արտացոլելով նրա ներաշխարհն ու անհատականությունը։

Նուռի նշանակալի նախագծերից է 2007 թվականին ստեղծված «Արատտա» հավաքածուն՝ նվիրված Հայաստանի 12 պատմական նահանգներին։ Նրա ամենահայտնի հայեցակարգային ինստալյացիաներից մեկը՝ «Ճանճը», լայնածավալ ներկայացմամբ առաջին անգամ ցուցադրվել է 2017 թվականին Ֆլորենցիայի բիենալեում։ Այս աշխատանքը նրան միջազգային ճանաչում է բերել և արժանացել գլխավոր մրցանակի։ 2018 թվականին ինստալյացիան ներկայացվել է Երևանի Գաֆէսճեան արվեստի կենտրոնում, ինչպես նաև Եվրոպայում։

Նուռի աշխատանքները ցուցադրվել են Փարիզում, Վիեննայում, Բրյուսելում, Մոսկվայում, Շանհայում, Թբիլիսիում և այլ մշակութային կենտրոններում։ 2013 թվականին Երևանում տեղադրվել է նրա մոնումենտալ քանդակներից մեկը՝ «Ընթերցողը»։

Արման Նուռն արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների ու պարգևների, այդ թվում՝ Հայաստանի մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալի (2012 թ.), Մովսես Խորենացու մեդալի (2013 թ.), ինչպես նաև Ֆլորենցիայի բիենալեի հեղինակավոր «Lorenzo il Magnifico» ոսկե մեդալի (2017 թ.)։ Հայաստանի, Եգիպտոսի և Իտալիայի քանդակագործական միջազգային սիմպոզիումներին նրա մասնակցությունն ամրապնդել է նրա դիրքը միջազգային արվեստի ասպարեզում։

Արվեստից բացի՝ Նուռը հրապուրված է լեռնագնացությամբ։ Նա բարձրացել է Կիլիմանջարո և Արարատ լեռները՝ դրանք համարելով հոգևոր ներշնչանքի աղբյուր և ստեղծագործական որոնումների խորհրդանիշ։ Լեռներում ստացած տպավորություններն իրենց արտացոլումն են գտել նրա աշխատանքներում, որտեղ բնության ու հայկական մշակույթի մոտիվները միահյուսվում են ժամանակակից գեղարվեստական ձևերի հետ։

Այսօր Արման Նուռը շարունակում է ապրել և ստեղծագործել Երևանում՝ մնալով ժամանակակից հայկական արվեստի ամենավառ ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա արվեստը միավորում է ազգային ավանդույթներն ու նորարարական գաղափարները, իսկ անունը դարձել է ոսկերչական արվեստում և քանդակագործության մեջ նոր ձևերի ու իմաստների որոնման խորհրդանիշ։