Քարի սիմֆոնիա ․ ինչպես Ժանվալժան Քանքանյանը նվաճեց համաշխարհային արվեստը

Քանդակագործ Ժանվալժան Քանքանյանը ծնվել է 1927 թվականի օգոստոսի 6-ին Երևանում՝ Վանից գաղթածների ընտանիքում։ Սովորել է Երևանի կոնսերվատորիային կից երաժշտական դպրոցում, ջութակ նվագել Պատանի հանդիսատեսի թատրոնի նվագախմբում։ Միաժամանակ աշխատել է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոնի բուտաֆորական արհեստանոցում, որտեղ էլ ծանոթացել է գեղարվեստական ստեղծագործության հիմունքներին։

1947 թվականին ավարտել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, իսկ կարճ ժամանակ անց մեկնել Մոսկվա՝ ուսումը շարունակելու։

1948 թվականին Քանքանյանն ընդունվել է հանրահայտ Ստրոգանովի անվան բարձրագույն գեղարվեստաարդյունաբերական ուսումնական հաստատությունը (ներկայում՝ Մոսկվայի կիրառական և դեկորատիվ արվեստի ակադեմիա), որտեղ կրթություն է ստացել քանդակագործության անվանի վարպետներ Գեորգի Մոտովիլովի, Եկատերինա Բելաշովայի և Գավրիիլ Շուլցի ղեկավարությամբ։ Հենց այդ տարիներին ձևավորվել է նրա ստեղծագործական ձեռագիրը, որը միավորում էր մոնումենտալ ուժն ու նուրբ դեկորատիվ արտահայտչականությունը։ 1955 թվականին ավարտելով ուսումը՝ նա դարձել է ԽՍՀՄ Նկարիչների միության Մոսկվայի բաժանմունքի անդամ։

1950-ականների վերջից Քանքանյանն ակտիվորեն մասնակցել է Մոսկվայի գեղարվեստական կյանքին՝ ստեղծելով ինչպես մոնումենտալ հուշարձաններ, այնպես էլ հաստոցային քանդակներ։

Գավրիիլ Շուլցի հետ նրա համագործակցության արդյունքում կյանքի են կոչվել մի շարք նշանակալի նախագծեր, որոնց թվում էր նաև Մոսկվայի Տիեզերագնացության թանգարանի քանդակագործական ձևավորումը։ Առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում 1980 թվականին ստեղծված «Տիեզերական ոլորտ» (1980) աշխատանքը, որի հիմքում ընկած են լեհ աստղագետ Յան Հևելիուսի պատկերացումները։

Քանքանյանի արվեստն առանձնանում է իր լայն ընդգրկմամբ և փիլիսոփայական խորությամբ։ Նրա ստեղծագործությունները կարելի է տեսնել Մոսկվայում, Ժուկովսկիում, Ելեցում, ինչպես նաև Ռուսաստանի սահմաններից դուրս՝ Կալիֆոռնիայում և Բելգիայի Ալստ քաղաքում։ Նա ստեղծել է ինչպես մոնումենտալ հուշարձաններ, այնպես էլ փոքրածավալ քանդակային կոմպոզիցիաներ՝ մշտապես ձգտելով ձևի և բովանդակության ներդաշնակությանը։

Արվեստում ունեցած նշանակալի ավանդի համար Քանքանյանն արժանացել է բազմաթիվ պարգևների։ 2002 թվականին նա պարգևատրվել է Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի մեդալով, իսկ 2007 թվականին ստացել Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական նկարչի պատվավոր կոչումը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են մշակութային ժառանգության անբաժանելի մասը։ Նա նաև նշանակալի ներդրում է ունեցել համաշխարհային արվեստի զարգացման գործում։

Ժանվալժան Քանքանյանը մահացել է 2011 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Մոսկվայում։ Քանդակագործը թողել է հարուստ ժառանգություն, որը մինչ օրս շարունակում է հետաքրքրել և ոգեշնչել արվեստագետներին ու արվեստասերներին։