Վալյա Սամվելյանի կյանքի սիմֆոնիան

Երգչուհի Վալյա Սամվելյանը ծնվել է 1937 թվականի օգոստոսի 12-ին Երևանում։ Նրա հայրը՝ Վարդան Սամվելյանը, ղեկավարում էր եկեղեցական խորհուրդը, իսկ մայրը՝ Վերգինե Բադալյանը, երգում էր Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու երգչախմբում։ Տան երաժշտական մթնոլորտն ու Վանից բերված պապի հին երգարանը նրա մեջ դեռ մանկուց սեր սերմանեցին հայկական երգի նկատմամբ՝ կանխորոշելով նրա ողջ կյանքի ուղին։

Վալյան լսում էր Շարա Տալյանի, Օֆելյա Համբարձումյանի, Հովհաննես Բադալյանի և այլ վարպետների ժողովրդական ու գուսանական երգերը՝ երազելով, որ մի օր ինքն էլ երգչուհի կդառնա։

Չունենալով մասնագիտական երաժշտական կրթություն՝ Սամվելյանը երգարվեստի իր ճանապարհը սկսել է դպրոցական երգչախմբում, ապա շարունակել ինքնագործական խմբերում։ Նույնիսկ «Հայէլեկտրո» և Սարքաշինական գործարաններում աշխատելու տարիներին նա չէր դադարում երգել։

Շուտով ստեղծել է իր անսամբլը և ելույթներ ունեցել Հայաստանի տարբեր քաղաքներում, ինչպես նաև արտերկրում՝ Ուկրաինայում, Բելառուսում, Բալթյան երկրներում, Ֆրանսիայում, Իսպանիայում, Սիրիայում, Լիբանանում և Բելգիայում։ 1957 թվականին Հայ երիտասարդության փառատոնում արժանացել է իր առաջին ոսկե մեդալին։ Հետագայում նրա հավաքածուն համալրվել է ևս երեք ոսկե մեդալով, բազմաթիվ պատվոգրերով ու դիպլոմներով։

Նրա ստեղծագործական կյանքի շրջադարձային պահը եղել է Հայաստանի ռադիոյի մրցույթին մասնակցությունը, որից հետո Վալյա Սամվելյանն ընդունվել է Արամ Մերանգուլյանի անվան ժողովրդական գործիքների անսամբլ՝ որպես մենակատար։ Այս կոլեկտիվի կազմում նա հանդես է եկել 38 տարի՝ մինչև կյանքի վերջին օրերը։ Անսամբլում նրա կողքին երգում էին հայկական երգարվեստի այնպիսի նշանավոր գործիչներ, ինչպիսիք էին Արաքսյա Գյուլզադյանը, Շողիկ Մկրտչյանը, Օֆելյա Համբարձումյանը, Հովհաննես Բադալյանը, Նորայր Մնացականյանը և ուրիշներ։

Սամվելյանի երգացանկում ընդգրկված էին Կոմիտասի, Սայաթ-Նովայի, Խաչատուր Ավետիսյանի, Ալեքսեյ Հեքիմյանի ստեղծագործությունները, ինչպես նաև Շերամի, Շահենի և Ավասու գուսանական երգերը։ Նրա ամենասիրված ու տարածված կատարումներից էին «Անուշիկ իմ քույրիկ», «Անցար այգուս նայելով», «Զով գիշեր» և «Շորորա» երգերը։ Նրա կատարումները ձայնագրվել և թողարկվել են ինչպես մոսկովյան «Մելոդիա» ստուդիայում, այնպես էլ ԱՄՆ-ում, իսկ նրա համերգները մեծ հետաքրքրություն էին վայելում տարբեր երկրներում։

Վալյա Սամվելյանը մահացել է 1990 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Երևանում տեղի ունեցած ավտովթարի հետևանքով։ Նրա որդին՝ կոմպոզիտոր և երաժիշտ Արա Գևորգյանը, հետագայում թողարկել է մոր երգերի հիման վրա ստեղծված ալբոմներ՝ այդպիսով պահպանելով նրա ձայնն ու երաժշտական ժառանգությունը և փոխանցելով այն նոր սերունդներին։

Վալյա Սամվելյանը հայ երգարվեստի պատմության մեջ մնացել է որպես մի երգչուհի, ով, չունենալով ակադեմիական երաժշտական կրթություն, կարողացել է դառնալ հայկական ժողովրդական երգի ինքնատիպ ձայնը։ Նրա արվեստը անցյալի և ապագայի միջև կառուցված մի յուրօրինակ կամուրջ էր, իսկ նրա ձայնը՝ հայկական երգի կենդանի հիշողություն։ Այսօր էլ Վալյա Սամվելյանի անունն ու կատարումները շարունակում են ապրել՝ որպես ազգային երաժշտական ժառանգության արժեքավոր մաս։