Քոչարյանի գլխավոր սխալը հոկտեմբերի 27-ից հետո
28 Օգոստոսի 2026, 12:30
(Այն, ինչ չհաջողվեց 1999 թվականին, հաջողվեց 2018 թվականին)
«Այսօր Հայաստանի Ազգային ժողովում հնչող հայտարարություններն ակնհայտորեն ցույց են տալիս, թե ինչպես են տասնամյակներ անց Նիկոլ Փաշինյանն ու նրա քաղաքական թիմը վերաշարադրում պատմությունը: Կառավարող խմբակցության պատգամավոր Սասուն Միքայելյանը, անդրադառնալով 1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ի ողբերգությանը, հուզականորեն նկարագրում է երկրի ղեկավարության՝ Վազգեն Սարգսյանի, Կարեն Դեմիրճյանի և նրանց զինակիցների սպանության մանրամասները: Նրա մեկնաբանությամբ՝ խորհրդարանի և կառավարության առանցքային ղեկավարների բացակայությունը երկրում թողեց միայն մեկ «թագավոր և աստված»՝ Ռոբերտ Քոչարյանին: Սասունի մեկնաբանմամբ՝ ահաբեկչության գլխավոր շահառուն հենց Ռոբերտ Քոչարյանն էր: Բայց որտե՞ղ է ճշմարտությունը, և ո՞րն է Ռոբերտ Քոչարյանի գլխավոր սխալը:
1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ին տեղի ունեցավ ոչ թե պարզապես ահաբեկչական ակտ (որի արտաքին քաղաքական «սպառողների» մասին մենք դեռ կհասցնենք խոսել), այլ պետական հեղաշրջման փորձ: Մինչ երկիրը շոկի մեջ էր կատարվածից, իսկ պետության կառավարման և քաղաքացիական պատերազմի կանխման ողջ պատասխանատվությունը ընկած էր նախագահ Քոչարյանի ուսերին, երկրում դե-ֆակտո իրականացվեց պետական հեղաշրջման փորձ:
1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ին, երբ դեռ չէր սառչել Վազգեն Սարգսյանի մարմինը, Վահան Շիրխանյանի գլխավորած զինվորականների և քաղաքական գործիչների խմբի կողմից Ռոբերտ Քոչարյանին «գործարք առաջարկվեց». Շիրխանյանը, Անդրանիկ Քոչարյանը, Վաղարշակ Հարությունյանը և մյուսները նախագահ Քոչարյանին առաջարկում էին իրենց նշանակել երկրի առանցքային պաշտոններում, իսկ դրա դիմաց իրենք հրաժարվում էին ահաբեկչության կազմակերպմանը նրա առնչության վերաբերյալ հրապարակային մեղադրանքներից: Քոչարյանը կտրականապես մերժեց այդ ուլտիմատումն՝ այն որակելով որպես իշխանությունը զավթելու կեղտոտ փորձ: Ահա այստեղ էլ թաքնված էր Քոչարյանի սխալը. անհրաժեշտ էր այս խմբի գործողությունները որակել որպես սահմանադրական կարգը տապալելու փորձ և ցուցակի բոլոր անդամներին պատժել բազմամյա ազատազրկմամբ:
Այս համատեքստում հատուկ ուշադրության է արժանի Անդրանիկ Քոչարյանի ֆիգուրը: Ինչպես բազմիցս նշել են ընդդիմադիր քաղաքագետներն ու փորձագետները, Նաիրի Հունանյանի խմբի համար Ազգային ժողովի շենքի անցագիրը ձևակերպել է Անուշ Հարությունյանը՝ հասարակայնության հետ կապերի վարչության աշխատակիցը և հենց Անդրանիկ Քոչարյանի մտերիմ զինակիցը:
Խորքային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ խորհրդարանի գնդակահարությունը մեկ խմբավորման մեկուսացված ակցիա չէր: Կատարողները հանդես էին գալիս որպես արտաքին միջնորդի (մոդերատորի) գործիքներ, ում նպատակն էր Հայաստանին գլխատելը, քաղաքացիական պատերազմ հրահրելը և երկիրը քաոսի մեջ ընկղմելը: 90-ականների սոցիալական հիասթափությունը, որն առաջացել էր բարդագույն սեփականաշնորհումից, հող նախապատրաստեց, որտեղ «կողոպտիչների և արյունարբուների» դեմ պայքարի կարգախոսները արձագանք գտան: Հենց այս պոպուլիստական թեզերով Նաիրի Հունանյանը մտավ հայկական խորհրդարանի նիստերի դահլիճ:
Այս ամենի հետևում նշմարվում է կոնկրետ արտաքին գործոն՝ թուրքականը: Հատկանշական է, որ ահաբեկչությունից առաջ Նաիրի Հունանյանն այցելել էր Թուրքիա, որտեղ նրան ընդունել էին բարձր քաղաքական մակարդակով, ինչը բացարձակապես անհնար է շարքային հայ գործչի համար դիվանագիտական հարաբերությունների բացակայության պայմաններում: Անկարայի հնարավոր սցենարը պարզ էր. կրկնել 1993-1994 թվականների իրավիճակը, երբ հայկական կողմն օգտվեց Ադրբեջանում տիրող Ներքին քաոսից և ջախջախեց թշնամուն Արցախյան առաջին պատերազմի ռազմադաշտում: 1999 թվականին Թուրքիան հույս ուներ Երևանում անարխիա տեսնել, որպեսզի Ադրբեջանը կարողանար ռևանշ վերցնել եթե ոչ մարտի դաշտում, ապա գոնե բանակցությունների սեղանի շուրջ:
Երբ այս ծրագիրը ձախողվեց երկրորդ նախագահի զսպվածության շնորհիվ, նույն պոպուլիստական կարգախոսներն ու մեթոդաբանությունն օգտագործվեցին 2008 թվականի մարտի 1-ին, իսկ այնուհետև՝ 2018 թվականի գարնանը: Հայկական պետականությունը քանդելու համար պահանջվում էր ոչ թե թուրքական գործակալ, այլ տեղական կեղծ-ֆանատիկոս, որն ունակ կլիներ շահել հիասթափված զանգվածների վստահությունը:
Այն, ինչ արտաքին ուժերին չհաջողվեց իրականացնել 1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկչության և 2008 թվականի մարտի 1-ի իշխանությունը զավթելու փորձի միջոցով, հետևողականորեն ավարտին հասցվեց 2018 թվականին: 1999թ. հեղաշրջման փորձին իրավական գնահատականի բացակայությունը և հեռատես ազգային էլիտայի ձևավորման ձախողումը հանգեցրին պետության բոլոր ինստիտուտների հետևողական կազմաքանդմանը ՝ խորհրդարանից և դատարաններից մինչև բանակ և վստահություն հայ-ռուսական հարաբերություններում։
Մտածեք այս մասին…»։
Հիմա եթերում
