Ադրբեջանը պայթեցվում է ներսից. ովքե՞ր և ինչո՞ւ

(Կարևորը Հայաստանի համար Ադրբեջանում տեղի ունեցող իրադարձությունների մասին)

«Ուսումնական հաստատություններում հիջաբ կրելու արգելքի շուրջ Ադրբեջանում ծավալվող իրադարձությունները ցույց են տալիս, թե ադրբեջանական «մոնոլիտության» արտաքին ցուցափեղկի տակ որքան խորն են թաքնված լուրջ ներքին հակասությունները: Դպրոցական համազգեստի նոր պահանջները և կրոնական ատրիբուտների խիստ սահմանափակումները հավատացյալ քաղաքացիներին դուրս են բերել փողոց:

Հատկանշական է, որ այս արշավի տեղեկատվական և կազմակերպչական աջակցության առաջին ալիքներն անցել են Թուրքիայում, և միայն դրանից հետո բողոքի ալիքը համակել է ադրբեջանական քաղաքները: Միայն Բաքվում ձերբակալվել է ավելի քան 30 մարդ, որոնք բախումների մեջ են մտել դպրոցների տնօրինությունների հետ, փակել տրանսպորտային երթևեկությունը և արգելափակել ուսումնական հաստատությունների աշխատանքը: Պաշտոնական կառույցները փորձում են տեղի ունեցածը ներկայացնել որպես կարգուկանոնի սովորական խախտումներ, սակայն ակցիաների մասշտաբն ու համակարգվածությունը վկայում են արտաքին ազդեցության լծակների գործադրման մասին:

Ստեղծվում է տպավորություն, որ Ադրբեջանին, ինչպես 2020 թվականին, հետևողականորեն մղում են նոր պատերազմի: Եթե անդրադառնանք վեց տարվա վաղեմության իրադարձություններին, ապա այն ժամանակ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին կենսականորեն անհրաժեշտ էր լայնամասշտաբ էսկալացիա Արցախի դեմ: Թուրք առաջնորդին անհրաժեշտ էր հարմար առիթ, ներքին «պատրույգ», որը կարելի էր վառել անհրաժեշտ պահին: Ռազմական գործողությունների մեկնարկի առիթ դարձան նաև Նիկոլ Փաշինյանի դիվանագիտական «Forsage»-ները բանակցային գործընթացի շուրջ և հուլիսյան էսկալացիան սահմանին, որոնք հայկական ղեկավարության կողմից մատուցվեցին որպես «Նոր Սարդարապատ»:

Դրանից անմիջապես հետո Անկարան կտրուկ ակտիվացրեց իր լծակները Ադրբեջանի ներսում: «Արդարացի ցասումով լցված» և դրսից հրահրվող քաղաքացիները ներխուժեցին Բաքվում Միլլի Մեջլիսի շենք: Այն ժամանակ Էրդողանն ու Փաշինյանը փաստացիորեն Իլհամ Ալիևին դրդեցին ռազմական գործողությունների մեկնարկին՝ ակնհայտորեն ցույց տալով նրան այլընտրանքը․ կամ պատերազմ, կամ ներքին իշխանության կորուստ փողոցի ճնշման տակ: Արժե հիշել, թե ինչպես էր այդ ժամանակահատվածում Փաշինյանն ակտիվորեն առաջ տանում պաշտոնական Բաքվի գլխավերևով ադրբեջանական հասարակության հետ ուղիղ երկխոսություն վարելու պատրաստակամության թեզը:

Այսօրվա սցենարը պարունակում է նմանատիպ ռիսկեր, սակայն արտաքին խաղացողների կոնֆիգուրացիան ավելի բարդ տեսք ունի: Կրոնական դժգոհության ընթացիկ բռնկման հետևում լիովին կարող է նկատվել նաև Իրանի հստակ հետքը: Թեհրանի համար Ադրբեջանում շիական բողոքական տարրի խրախուսումը ուղիղ և համաչափ պատասխան է Բաքվի՝ Իսրայելի հետ ռազմաքաղաքական և ռազմավարական արագ մերձեցմանը: Իրանը չափազանց ցավոտ է ընդունում Թել Ավիվի հետախուզական հարթակներին և ռազմական ենթակառուցվածքներին ադրբեջանական տարածքի տրամադրումը, որի պատճառով Ադրբեջանի ներսում կրոնական-կենցաղային հակամարտության թեժացումը իրանական հատուկ ծառայությունների համար դառնում է Իլհամ Ալիևի ռեժիմի վրա ճնշում գործադրելու կատարյալ գործիք: Անկարան իր հերթին, վերահսկելի մեդիակառույցների և հասարակական կազմակերպությունների միջոցով, հմտորեն բարձրացնում է լարվածության աստիճանը՝ հասկացնելով Բաքվի ղեկավարությանը, որ նրա կայունությունն ամբողջովին կախված է դաշնակիցներին արտաքին քաղաքական հավատարմությունից:

Անկարայի և Թեհրանի կողմից ճնշումը հստակ զգում են նաև Ադրբեջանում, հենց այդ պատճառով Ադրբեջանի մեդիայի և հեռարձակման խորհուրդը դատապարտել է Թուրքիայից և Իրանից իրականացվող «տեղեկատվական հարձակումները»: Այս բոլոր գործընթացներն առանցքային նշանակություն ունեն Հայաստանի համար, թեև պաշտոնական Երևանը նախընտրում է անտեսել դրանք: Վերջին տարիներին սեփական ծրագրավորված պարտությունը արդարացնելու համար Նիկոլ Փաշինյանը հայ հասարակության մեջ ջանասիրաբար կերտում էր ամենակարող Ադրբեջանի առասպելը, որն իբր չունի ոչ մի ներքին խնդիրներ, խոցելիություններ և սահմանափակումներ: Սակայն ընթացիկ իրադարձությունները ակնհայտորեն ցույց են տալիս․ կրոնական բնույթի մեկ տեղական խնդիր, որը գրագետ կերպով ուղղորդվում է արտասահմանից, ունակ է Ադրբեջանում ակնթարթորեն ստեղծել պայթյունավտանգ իրավիճակ:

Ադրբեջանում կուտակվել են բազմաթիվ սոցիալական, կրոնական և միջկլանային հակասություններ: Եթե համակարգված և գրագետ կերպով սեղմենք այս ցավոտ կետերը, Բաքուն համեմատաբար ավելի քիչ ռեսուրսներ և հնարավորություններ կունենա Հայաստանը մշտապես ապակայունացնելու և իր ագրեսիվ պահանջներն առաջ տանելու համար: Բայց Փաշինյանը, հասկանալի է, երբեք չի օգտագործի հարևանի այս խոցելիությունը՝ շարունակելով սեփական բնակչությանը սնուցել հակառակորդի անպարտելիության մասին հեքիաթներով:

Մտածե՛ք այս մասին…»։