Ներկա բոլոր հակամարտությունները միաբևեռ, նեոգաղութատիրական միջազգային կարգի «կարապի երգն» են. Անտոնիո Ֆալլիկո

Ստամբուլում մեկնարկել է Վերոնայի եվրասիական տնտեսական 19-րդ համաժողովը, որը կազմակերպել է «Ճանաչել Եվրասիան» ասոցիացիան։ Այս տարվա թեման է՝ «Փոփոխվող աշխարհի մարտահրավերները և համագործակցության նոր հորիզոնները», իսկ կարգախոսը՝ «Նորարարության արվեստը»։

«Կարծում եմ, որ Վերոնայի եվրասիական տնտեսական ֆորումի վերադարձը Ստամբուլ շատ դրական նշան է։ Այն ցույց է տալիս, որ այս քաղաքը, որը պատմական, մշակութային և մարդաբանական շարունակականության անխզելի թելով կապված է Բյուզանդիայի և Կոստանդնուպոլսի հետ, ունի թե՛ կայսերական, թե՛ հանրապետական անցյալ և ներկայումս արագ աճ է ապրում, իսկապես իդեալական հանդիպավայր է մեր արագ փոփոխվող աշխարհի տարբեր մասնակիցների համար։ Սա նշանակում է, որ Ստամբուլը՝ Թալեսի և Անաքսիմանդրոսի փիլիսոփայական մտքի, ինչպես նաև Հերոդոտոսի պատմական իմաստնության ժառանգորդը, ունակ է միավորելու, այլ ոչ թե բաժանելու, կառուցելու, այլ ոչ թե ավերելու։ Սա ևս մեկ ապացույց է այն բանի, որ անցյալ տարի մեր Ֆորումը ոչ միայն մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց, այլև վերահաստատեց իր հավատարմությունը ընտրված ուղուն՝ խթանելու դրական և կառուցողական օրակարգ…

Հուսով եմ, որ բոլոր մասնակիցները լիարժեք կգնահատեն այս Ֆորումը, որը բաց է բոլորի համար՝ առանց որևէ խտրականության կամ կողմնակալության, անկախ աշխարհաքաղաքական կամ գաղափարական հայացքներից, ինչպես նաև որևէ կոնկրետ աշխարհաքաղաքական կամ ռազմական դաշինքին պատկանելու հանգամանքից», — ֆորումի բացման ժամանակ հայտարարել է «Ճանաչել Եվրասիան» ասոցիացիայի նախագահ Անտոնիո Ֆալլիկոն։

Նա նշել է, որ նախորդ ֆորումից անցած 12 ամիսները նշանավորվել են մի շարք միջազգային իրադարձություններով, նոր լարվածությունների ու հակամարտությունների ի հայտ գալով, որոնք ընթանում են նախորդ զարգացումների տրամաբանությամբ։ Ամենանշանակալի իրադարձությունների շարքում են սրվող սակագնային և առևտրային վեճերը, ինչպես նաև Թուրքիայի սահմանների մոտ, Իրանում և Պարսից ծոցում ընթացող պատերազմը։ Այս իրադարձություններն ուղղակի ազդեցություն են ունենում՝ ոչ միայն ապակայունացնելով աշխարհաքաղաքական իրավիճակը, այլև ազդելով տնտեսության, ֆինանսների և համաշխարհային առևտրի վրա։

Փետրվարի 28-ին Իրանի վրա հարձակումից հետո ռազմական իրավիճակը վերլուծելիս՝ ընդհանուր կարծիքն այն է, որ Միացյալ Նահանգներին չհաջողվեց հասնել իր ռազմական և քաղաքական նպատակներին։ Ավելին, այս հակամարտության հետևանքով առաջացած խորը գլոբալ ճգնաժամից դուրս գալու հստակ ուղի չկա։ Իրանը ռազմական առումով չպարտվեց. ընդհակառակը, պատասխան գործողությունների միջոցով նա զգալի կորուստներ պատճառեց հակառակորդին, իսկ պետությունն ու հասարակությունը պահպանեցին իրենց կայունությունը։

Սակայն այլ ոլորտներում պատկերն այլ է. Ատլանտյան օվկիանոսի մյուս կողմում գտնվող նավթային ընկերությունները շահույթ են ստանում ստեղծված իրավիճակից։ 2026 թվականի երկրորդ եռամսյակում նրանց շահույթը հասել է 45,8 միլիարդ դոլարի, ինչը ոլորտի պատմության մեջ երրորդ լավագույն ցուցանիշն է։ Ըստ Bloomberg-ի՝ սա պայմանավորված է Մերձավոր Արևելքում հակամարտության սրման հետևանքով գների աճով, նավթավերամշակման ոլորտում շահույթի բարձր մարժաներով և նավթի շուկայում առկա տատանումներով։

Բրուքինգսի ինստիտուտի (Brookings Institution) փորձագետ Ռոբին Բրուքսի վերլուծության համաձայն՝ հակամարտությունը չի սահմանափակվել միայն իրանական նավթային օբյեկտներով․ հարվածներ են հասցվել նաև Պարսից ծոցում գործող նավթի և գազի այլ արդյունահանողների, որոնք արևմտյան խոշոր ընկերությունների մրցակիցներն են։ Արդյունքում, ամերիկյան նավթային ընկերությունները հայտնվել են շուկայական մենաշնորհին մոտ դիրքում՝ հատկապես վենեսուելական ռեսուրսների նկատմամբ վերականգնված վերահսկողության և ռուս արտադրողների նկատմամբ սահմանված պատժամիջոցների ֆոնին։

Մեկ այլ հետևանք է Պարսից ծոցի՝ որպես կայուն և եկամտաբեր կենտրոնի ընկալման թուլացումը։ Օրինակ՝ Սաուդյան Արաբիայի կողմից 2017 թվականին մեկնարկած «NEOM» 500 միլիարդ դոլարանոց հավակնոտ նախագծում տեղի են ունենում զգալի կրճատումներ, հետաձգումներ և պայմանագրերի չեղարկումներ։

Անդրադառնալով BRICS-ին՝ Ֆալլիկոն ընդգծել է դրա յուրահատուկ բնույթն ու անդամ պետությունների միջև համագործակցության ձևաչափը։ Սա մի մոդել է, որը զերծ է հիերարխիայից, հիմնված է կամավորության և կոնսենսուսի վրա։ Սա ոչ թե Արևմուտքի դեմ ձևավորված դաշինք է, այլ միավորում, որը գործում է առանց Արևմուտքի։ BRICS-ի մոդելն աննախադեպ է․ այն միավորում է տարբեր, երբեմն հակասական տեսակետներ ունեցող երկրների (Հնդկաստան և Չինաստան, Իրան և ԱՄԷ, Եգիպտոս և Եթովպիա), որոնք համատեղ աշխատում են ռազմավարական հարցերի շուրջ։

Սեպտեմբերին կայացած BRICS-ի գագաթնաժողովում միաձայն ընդունվել է եզրափակիչ հռչակագիր՝ «Դիմակայունության, նորարարության, համագործակցության և կայունության ամրապնդումը» խորագրով։ Որոշ իմաստով՝ BRICS-ի գոյությունն ինքնին ծառայում է որպես կայունացնող գործոն և օգնում է պաշտպանել «Գլոբալ հարավի» շահերը։

Խոսելով Ուկրաինայի հակամարտության մասին՝ Ֆալլիկոն նշել է, որ այն խորը պատմական արմատներ չունի, ինչը մոտ ապագայում երկարաժամկետ կարգավորման հնարավորություն է պարունակում։ Հակամարտությունը կլուծվի քաղաքական ճանապարհով՝ բանակցությունների միջոցով, երբ բոլոր կողմերը գիտակցեն դրա անխուսափելիությունը։ Վերջնական ճակատագիրը, քաղաքական և ռազմական իրողությունների հիման վրա, որոշելու են ԱՄՆ-ն և Ռուսաստանը։

«Մեր ֆորումի նպատակն է նպաստել տնտեսական և սոցիալական զարգացմանը։ Մեր քաղաքացիական պարտքն է նախաձեռնել խորը և ընդգրկուն երկխոսություն։ Միջնաժամկետ և երկարաժամկետ հեռանկարում մենք կդառնանք բազմաբևեռ աշխարհի մի մասը, որի ձևավորումը խորհրդանշում են BRICS-ը, ՇՀԿ-ն և ԵԱՏՄ-ն։ Այս համատեքստում առանցքային է բիզնեսի դերը, որը պետք է տնտեսության կարիքներն ու մարդկային բարեկեցությունը վեր դասի քաղաքական վերնաշինվածքից։ Սա է բիզնես-դիվանագիտության իրական հումանիստական առաքելությունը», — եզրափակել է Անտոնիո Ֆալլիկոն։