Գերմանացի միսիոները հայոց հողում․ Յոհաննես Էհմանի մարդասիրական առաքելության պատմությունը
20 Նոյեմբերի 2026, 22:00
1870 թվականի նոյեմբերի 20-ին Գերմանիայի Վյուրթեմբերգ երկրամասում ծնվել է Յոհաննես Էհմանը՝ գերմանացի մանկավարժ, բողոքական միսիոներ և մարդասեր, որն իր կյանքի շուրջ երկու տասնամյակը նվիրել է Օսմանյան կայսրությունում հայ երեխաների փրկությանն ու դաստիարակությանը։ Գերմանիայում ստանալով մանկավարժական և աստվածաբանական կրթություն՝ երիտասարդ ուսուցիչն անմասն չի մնացել դարասկզբին բռնկված մարդասիրական աղետից։
1894-1896 թվականների համիդյան արյունալի ջարդերից հետո, որոնք մեծ արձագանք են գտել եվրոպական հասարակության շրջանում, 1896 թվականի հուլիսին Գերմանիայում հիմնադրվել է «Հայաստանի օգնության գերմանական միությունը»։ Նույն թվականի վերջին Էյխմանը բժիշկ Գերլեի և գյուղատնտես Մաքս Ցիմմերի հետ մեկնել է Օսմանյան կայսրություն, ուր հասել է 1897 թվականի սկզբին։ Իր ծառայության վայր նա ընտրել է Մեզիրե քաղաքը, որը գտնվում էր Արևմտյան Հայաստանի մշակութային և կրթական կարևորագույն կենտրոններից մեկի՝ Խարբերդից 5 կմ հարավ-արևմուտքում։
Մեզրեում Յոհաննես Էյխմանն անմիջապես ձեռնամուխ է եղել որբացած հայ երեխաների որոնման և փրկության գործին՝ նրանց համար հիմնելով ապաստարաններ ու արհեստանոցներ։ Նա չէր սահմանափակվում միայն սաներին օթևանով և սննդով ապահովելով․ նրա նպատակն էր երեխաներին կրթել և արհեստ սովորեցնել, որպեսզի նրանք կարողանային ինքնուրույն ապրել և պահպանել իրենց ազգային ինքնությունը։
Միսիոների գործունեության ամենածանր փորձությունը դարձել է 1915-1916 թվականների Հայոց ցեղասպանության տարիները։ Զանգվածային տեղահանությունների և կոտորածների օրերին, երբ թուրքական իշխանությունները պահանջել էին հանձնել երեխաներին, Էհմանը դրսևորել է բացառիկ խիզախություն և դիվանագիտական հաստատակամություն։ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի տվյալներով՝ Կոստանդնուպոլսում Գերմանիայի դեսպանատան աջակցությունը ստանալով՝ նրան հաջողվել է պաշտպանել իր որբանոցը և 700 հայ որբերի փրկել բռնագաղթից և մահից:
Յոհաննես Էյխմանի անունը հավերժ տեղ է գտել այն մեծ մարդասերների շարքում, որոնք ապացուցել են, որ իսկական մարդասիրությունն ու գթասրտությունն ավելի զորեղ են, քան վախն ու քաղաքական սահմանները։