Հայկական ոգու խորհրդանիշը․ Սոս Սարգսյան

Դերասան Սոս Արտաշեսի Սարգսյանը ծնվել է 1929 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Ստեփանավան քաղաքում։ 1948 թվականին տեղափոխվել է Երևան, որտեղ սկսել է հանդես գալ Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում։ 1954 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետը և անմիջապես ընդունվել Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոն, որտեղ աշխատել է մինչև 1990 թվականը։ 

Նրա դերերն աչքի էին ընկնում խորությամբ և դրամատիզմով։ Դրանցից են Տիբալտը՝ «Ռոմեո և Ջուլիետ» ներկայացման մեջ, Ջոն Պրոկտորը՝ «Սալեմի վհուկները» պիեսում, Յագոն՝ «Օթելլո»-ում, Դոն Կիխոտը՝ Բուլգակովի պիեսում, և Լիր արքան՝ Շեքսպիրի համանուն ողբերգության մեջ։

Կինոյում Սոս Սարգսյանը նորամուտը նշել է 1959 թվականին՝ մարմնավորելով Արտաշեսին «Երաժշտական խմբի տղաները» ֆիլմում։ Ընդհանուր առմամբ, նա նկարահանվել է ավելի քան քառասուն ֆիլմում, որոնց թվում են «Մենք ենք, մեր սարերը» (1969 թ.), «Նահապետը» (1977 թ.), «Գիքորը» (1982 թ.) և Անդրեյ Տարկովսկու «Սոլյարիսը» (1972 թ.), որտեղ կատարել է Գիբարյանի դերը։ Նրա կերտած կինոկերպարներն աչքի էին ընկնում փիլիսոփայական խորությամբ և ազգային ինքնատիպությամբ, ինչի շնորհիվ նա դարձել է խորհրդային և հայկական կինոյի ամենաճանաչված դերասաններից մեկը։

1991 թվականին Սոս Սարգսյանը հիմնադրել և ղեկավարել է Երևանի «Համազգային» թատրոնը, որը կարևոր հարթակ է դարձել ազգային թատերարվեստի զարգացման համար։ 1997-2005 թվականներին նա եղել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի ռեկտորը, այնուհետև՝ կառավարման խորհրդի նախագահը։ Զուգահեռաբար զբաղվել է հասարակական-քաղաքական գործունեությամբ․ եղել է ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր, իսկ 1991 թվականին մասնակցել է ՀՀ նախագահի ընտրություններին՝ որպես ՀՅԴ թեկնածու։

Ստեղծագործական գործունեության ընթացքում Սոս Սարգսյանն արժանացել է բազմաթիվ պարգևների և կոչումների։ 1972 թվականին նրան շնորհվել է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստի, իսկ 1985 թվականին՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի կոչում։ Նա նաև Հայկական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր է (1975, 1979, 1988 թթ.)։ 

Դերասանը հյուրախաղերով հանդես է եկել արտերկրում՝ Լիբանանում, Սիրիայում և ԱՄՆ-ում՝ միջազգային հարթակներում ներկայացնելով հայկական մշակույթը։

Սոս Սարգսյանը մահացել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 26-ին՝ Երևանում։ Թաղված է Կոմիտասի անվան պանթեոնում՝ հայկական մշակույթի այլ նշանավոր գործիչների կողքին։ Հայրենի Ստեփանավանում կանգնեցված է նրա հուշարձանը։ 

Սոս Սարգսյանի կերտած անմոռանալի կերպարներն ու ֆիլմերը շարունակում են ապրել՝ մնալով հայկական թատերարվեստի և կինոյի հարուստ ժառանգության անբաժանելի մասը։