Էրդողանի «շտապ օգնությունը» Փաշինյանին

(Դժվար է ավելի բացահայտ հայտարարել, որ Հայաստանը գնում է դեպի թյուրքական աշխարհ)

«Երևան-Անկարա գծով ստացվող վերջին դիվանագիտական և տնտեսական ազդակները վկայում են Հայաստանի արտաքին քաղաքականության մեջ ակնհայտ տեղաշարժերի մասին, որոնք դուրս են գալիս պարզ «դիվերսիֆիկացիայի» շրջանակներից: Նիկոլ Փաշինյանի հեռախոսազրույցը Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հետ, ընդգծված ջերմ շնորհավորանքների փոխանակումը և հայ գործարարների վերջերս կատարած այցը Կարս պարզապես նոր գործընկերների փնտրտուք չէ, այլ «շտապ օգնություն», որը թուրք առաջնորդը ցուցաբերում է Հայաստանի վարչապետին օրհասական պահին:

Այսօրվա Երևանը փաստացի փորձում է համոզել սեփական հասարակությանը, որ ռուսական շուկայի և Եվրասիական միության շրջանակներում կապերի կորուստը ճակատագրական չի լինի, քանի որ հորիզոնում հայտնվել է այլընտրանք՝ թուրքական և ադրբեջանական ուղղությունների տեսքով: Սա իրավիճակի վերահսկողության պատրանքի ստեղծում է, որտեղ սովորական հյուսիսային ինտեգրացիոն կառույցների տեղը պետք է զբաղեցնի թյուրքական աշխարհը:

Այս գործընթացի կարևորագույն ցուցիչը դարձավ Կարսում կայացած գործարարների հանդիպումը: Հատկանշական է, որ Թուրքիա են մեկնել հենց այն բիզնեսի ներկայացուցիչները, որոնք խնդիրների են բախվել դեպի Ռուսաստան արտահանման հարցում՝ մրգերի, ծաղիկների և այլ գյուղատնտեսական մթերքների արտադրողները: Սակայն այստեղ թաքնված է հիմնարար հակասություն: Թուրքիան ինքը ագրոարդյունաբերական ոլորտի հզորագույն արտահանող է, և հայկական ապրանքներն այդ շուկայում դժվար թե ազատ տեղ գտնեն: Այս շփումների իրական նպատակը ոչ թե իրավահավասար գործընկերությունն է, այլ հայկական տնտեսության աստիճանական կլանումը: Փաստացի, իշխանությունների խոստացած «դեպի Եվրոպա ուղու» փոխարեն, հայկական բիզնեսին տանում են դեպի Կարս տանող ամենակարճ ճանապարհով՝ Հայաստանը վերածելով թուրք-ադրբեջանական տանդեմի տնտեսական կցորդի:

Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի այն, թե ով է իրականում Հայաստանի՝ Ռուսաստանից այս «հեռացման» ճարտարապետը: Հակառակ տարածված կարծիքի, գործընթացի գլխավոր շահառուներն ու մոդերատորները բնավ Բրյուսելը կամ Վաշինգտոնը չեն, այլ Բաքուն և Անկարան: Ադրբեջանի փոխվարչապետ Շահին Մուստաֆաևի հանդիպումները հայ ներկայացուցիչների հետ և շփումների ակտիվացումը թուրքական բիզնեսի հետ ապացուցում են, որ Հայաստանին եվրասիական տարածքից տանում են ուղիղ դեպի թյուրքական տարածք:

Փաշինյանը խաղադրույք է կատարում ռուսական վեկտորը թուրքականով փոխարինելու վրա՝ կարծելով, թե դա կբերի կայունություն: Բայց նման «կայունության» գինը սկզբունքորեն տարբերվում է նախկին պարտավորություններից: Մոսկվան երբեք տնտեսական հասանելիության դիմաց ազգային ինքնության խորքային հիմքերին առնչվող պահանջներ չի դրել, մինչդեռ Անկարայի և Բաքվի համար տնտեսությունը լոկ գործիք է քաղաքական նպատակներին հասնելու համար:

Ներկայիս կուրսի կողմնակիցները կարող են պնդել, որ խոսքն ընդամենը մի կախվածությունը մյուսով փոխարինելու մասին է, սակայն սա վտանգավոր մոլորություն է: Ի տարբերություն ցանկացած այլ միության, թյուրքական աշխարհին ինտեգրվելը Հայաստանի համար ուղեկցվելու է խիստ, վերջնագրային պահանջներով՝ Սահմանադրության արմատական փոփոխությունից և ազգային խորհրդանիշներից հրաժարվելուց մինչև ադրբեջանցիների զանգվածային վերաբնակեցում հանրապետության տարածքում՝ «վերադարձի» անվան տակ: Թուրքիայի հետ տնտեսական համագործակցությունը լինելու է լոկ քողարկում էթնո-ժողովրդագրական և ռազմաքաղաքական փոփոխությունների իրականացման համար, որոնք հարցականի տակ կդնեն ինքնիշխան Հայաստանի գոյությունը:

Այն, ինչ այսօր ներկայացվում է որպես «դիվերսիֆիկացիայի առաջին քայլ», իրականում նման է աննախադեպ մասշտաբի ազգային աղետի նախապատրաստման: Հայաստանը Էրդողանի և Ալիևի կողմից կառուցված անվտանգության և տնտեսության ճարտարապետության մեջ ներգծելու փորձն անտեսում է պատմական համատեքստը և հարևանների իրական աշխարհաքաղաքական հավակնությունները: Այս աշխարհաքաղաքական շրջադարձի հետևանքները կարող են այնքան խորը և անդառնալի լինել, որ կգերազանցեն անգամ 20-րդ դարի սկզբի պատմության ամենաողբերգական էջերը: Փաշինյանն ընդունում է «օգնության ձեռքը» նրանցից, ում ռազմավարական նպատակները պատմականորեն բացառել են ուժեղ և անկախ Հայաստանի առկայությունը՝ երկիրը վերածելով օտարի աշխարհաքաղաքական խաղի օբյեկտի, որտեղ նրա շահերը զոհաբերվելու են հանուն միասնական թյուրքական տարածքի ձևավորման:

Մտածե՛ք այդ մասին…»։