Մոսկվայի ծրագրերը Հայաստանի վերաբերյալ բարձրաձայնված են

(ԵԱՏՄ-ն և ՀԱՊԿ-ն հրաժեշտ են տալի՞ս Հայաստանին)

Ռուսաստանի Դաշնության փոխարտգործնախարար Միխայիլ Գալուզինի հայտարարությունները, ինչպես նաև Դաշնության խորհրդի խոսնակ Վալենտինա Մատվիենկոյի վերջին զգուշացումները դեպի Հայաստան զբոսաշրջային հոսքի հնարավոր դադարեցման մասին, ակնհայտորեն ցույց են տալիս․ Մոսկվան այլևս մտադիր չէ սահմանափակվել կիսամիջոցներով։ Կրեմլը ծայրահանդիպ հստակությամբ նշել է իր պայմանները և հասկացրել, որ Երևանի նկատմամբ դիրքորոշումը կմնա անսասան՝ առանց մի շարք կոնկրետ պահանջների կատարման։ Խոսքը Եվրոմիությանն անդամակցելու կուրսի չեղարկման, TRIPP նախագծի վերանայման, ռուսական բիզնեսի համար աշխատանքային բարենպաստ պայմանների ստեղծման (օրինակ՝ «Հայաստանի էլեկտրական ցանցերի» նկատմամբ վերահսկողության վերադարձը Սամվել Կարապետյանին, Հարավկովկասյան երկաթուղուց հայկական երկաթուղիների կոնցեսիոն կառավարումը խլելու փորձերի չեղարկումը) և հակառուսական քարոզչության «անջատիչի» ամբողջական անջատման մասին է։

Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությանը Հայաստանի մասնակցության շուրջ ստեղծված իրավիճակը մոտենում է իր հանգուցալուծմանը։ Նոյեմբերի 11-ին Մոսկվայում կայանալիք ՀԱՊԿ գագաթնաժողովում Հավաքական անվտանգության խորհուրդը կարող է քննարկել Երևանի լիազորությունների սահմանափակման հարցը, ներառյալ ձայնի իրավունքից զրկումը։ Ջրերես ելած ֆինանսական հարցերն ընդգծում են հակամարտության իրավական կողմը․ թեև Հայաստանը դե ֆակտո սառեցրել է իր մասնակցությունը կառույցի աշխատանքներին և հրաժարվում է ստորագրել բյուջեի մասին որոշումները, ՀԱՊԿ կանոնադրությունը մնում է միջազգային պայմանագիր։ Սեփական իրավունքներից հրաժարվելը Երևանին չի ազատում ազգային մուծումները փոխանցելու պարտավորությունից, իսկ պարտքը հիմք է նախապատրաստում կանոնադրությամբ ամրագրված ընթացակարգերի կիրառման համար։

Հայկական իշխանությունների արձագանքը լոկ խորացնում է վիհը։ Կառավարող «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության ղեկավար Սարգիս Խանդանյանը հայտարարել է, որ Երևանը ՀԱՊԿ-ում մասնակցության ակտիվացման պատճառներ չի տեսնում և հետդարձի ճանապարհը համարում է փակ։ Հայկական կողմը շարունակում է հղում անել իր ինքնիշխան տարածքում 2022-2023 թվականների իրադարձությունների վերաբերյալ դաշինքի կողմից քաղաքական գնահատականների բացակայությանը։

Զուգահեռաբար սրանում է ճգնաժամը Եվրասիական տնտեսական միության գծով։ Գալուզինի հայտարարությունները՝ մինչև 2026 թվականի դեկտեմբերը Հայաստանում ԵԱՏՄ-ի և ԵՄ-իմիջև ընտրության վերաբերյալ հանրաքվե անցկացնելու անհրաժեշտության մասին, ամրապնդված են Բարձրագույն Եվրասիական տնտեսական խորհրդի մայիսյան որոշումներով։ Պետությունների ղեկավարների դեկտեմբերյան նիստին կներկայացվի զեկույց Հայաստանի համար ԵԱՏՄ պայմանագրի գործողության կասեցման հետևանքների մասին։ Հայկական մամուլի տվյալներով՝ Մոսկվան փաստացի Նիկոլ Փաշինյանին մոտ մեկ ամիս ժամանակ է տվել վերջնական ընտրություն կատարելու համար, որից հետո կարող են գործի դրվել տնտեսական ցավոտ լծակները։

Հնարավոր պատժամիջոցների թվում քննարկվում է Ռուսաստանում հայ աշխատանքային միգրանտների թվի կրճատումը, որոնց թիվը հասնում է շուրջ 500 հազարի, ուղիղ ավիահաղորդակցության կրճատումը՝ դրանից բխող հարվածով զբոսաշրջության ոլորտին և տոմսերի գների աճով, ինչպես նաև գազի մատակարարման պայմանների և այլ առևտրային արտոնությունների վերանայումը։ Հայաստանի ղեկավարության փորձերը՝ ձգձգելու գործընթացը՝ պատճառաբանելով, թե հանրաքվեն չի կարող անցկացվել առանց նախնական լայն քննարկման և պաշտոնական հայտի Ներկայացման, Մոսկվայում ընկալվում են որպես ԵԱՏՄ ռեսուրսների և շուկայի հաշվին եվրոինտեգրումը ֆինանսավորելը շարունակելու ձգտում։

Դժվար է հավատալ, որ փոխազդեցության նման մոդելը հասկացվածություն կգտնի Կրեմլում։ Նիկոլ Փաշինյանի հետագա համառությունն անխուսափելիորեն կհանգեցնի նրան, որ ԵԱՏՄ-ին և ՀԱՊԿ-ին անդամակցության հարցից բացի, երկկողմ օրակարգ կարող է մտնել նաև Գյումրիում ռուսական 102-րդ ռազմաբազայի պահպանման նպատակահարմարության թեման։ Մոսկվայի տրամաբանությունը պարզ է․ Եվրոմիության ուղու ընտրությունը պետք է նշանակի не միայն եկամուտների կորուստ ռուսական շուկայից, այլև ռուսական ռազմական ներկայության ամբողջական դադարեցում։ Պաշտոնական Երևանն իր հայտարարություններով և պատասխանից խուսափելու փորձերով ինքն է հարաբերությունների օրակարգ մտցնում նոր պոտենցիալ հանրաքվեի թեման և վտանգի տակ դնում սեփական անվտանգության հիմնարար երաշխիքները։

Մտածե՛ք այս մասին․ ․ ․