Շահան Նաթալի. Հատուցման ճարտարապետը

Հայ նշանավոր քաղաքական գործիչ, գրող, «Նեմեսիս» գործողության գլխավոր գաղափարախոս Շահան Նաթալին (իսկական անունը՝ Հակոբ Տեր-Հակոբյան) ծնվել է 1884 թվականի հուլիսի 14-ին Արևմտյան Հայաստանի Խարբերդի վիլայեթի Հուսենիկ գյուղում։ 1895 թվականի համիդյան ջարդերի ժամանակ նա կորցրել է հորն ու հորեղբորը։ Մանկության այս ողբերգությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա հետագա կյանքի և գործունեության վրա։

1904 թվականին նա գաղթել է ԱՄՆ, որտեղ Բոստոնի համալսարանում ուսումնասիրել է գրականություն և փիլիսոփայություն։ Նաթալին դարձել է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության (ՀՅԴ) երևելի գործիչներից մեկը, սակայն նրա հիմնական պատմական ժառանգությունը 1915 թվականի հայոց ցեղասպանությանը տված կոշտ պատասխանն էր։

1919 թվականին, վրդովված այն հանգամանքից, որ ջարդերի կազմակերպիչները խուսափել են արդարադատությունից, Նաթալին նախաձեռնել է «Նեմեսիս» գործողությունը՝ գաղտնի ծրագիր, որի նպատակն էր վերացնել թաքնված երիտթուրքական ղեկավարներին։ Շահանն անձամբ էր մշակում պլաններն ու համակարգում քայլերը։ Հենց նրա ղեկավարությամբ է Սողոմոն Թեհլերյանը 1921 թվականին Բեռլինում գնդակահարել Թալեաթ փաշային։ Նաթալիի համար դա կույր վրեժ չէր, այլ՝ ազգային բարձրագույն արդարության դատավճռի իրականացում։

1920-ական թվականների վերջին, գաղափարական տարաձայնությունների պատճառով, Նաթալին լքեց Դաշնակցության շարքերը։ Նա կտրականապես մերժում էր Թուրքիայի հետ ցանկացած փոխզիջում։ Կյանքի մնացած մասը նա նվիրել է հրապարակախոսությանը՝ հեղինակելով «Թուրքերը և մենք» հայտնի պատմափիլիսոփայական աշխատությունը։

Շահան Նաթալին մահացել է Ուոթերթաունում (ԱՄՆ) 1983 թվականի ապրիլի 19-ին՝ ապրելով գրեթե 99 տարի։ Հայոց պատմության մեջ նա ընդմիշտ մնացել է որպես անկոտրում կամքի և պատմական արդարության ձգտման խորհրդանիշ։