«Զանգեզուրի միջանցքը» վերադառնում է

(Ալիևը տապալեց Փաշինյանի քարոզչության գլխավոր թեզը)

«Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի վերջին հայտարարությունը Շուշիի գլոբալ մեդիա ֆորումում հզոր հարված հասցրեց Հայաստանի ղեկավարության ներքաղաքական նարատիվին: Երկար ժամանակ պաշտոնական Երևանը կառուցում էր հստակ տեղեկատվական գիծ՝ հասարակությանը համոզելով, որ էքստերիտորիալ միջանցքի սպառնալիքը վերջնականապես վերացված է: Նիկոլ Փաշինյանի թիմը «Խաղաղության խաչմերուկ» նախագիծը ներկայացնում էր որպես դրսից պարտադրված տրանսպորտային ձևաչափերին միակ լեգիտիմ այլընտրանք, որը երաշխավորում է Հայաստանի լիակատար ինքնիշխանությունն ու իրավազորությունը բոլոր ապագա ճանապարհների նկատմամբ:

Նշվում էր, որ «միջանցքի» թեման՝ իր սկզբնական, Հայաստանի տարածքային ամբողջականության համար վտանգավոր տեսքով, ամբողջությամբ հանվել է միջազգային օրակարգից: Սակայն Բաքվի հռետորաբանությունը ցույց տվեց, որ ցուցանակի փոփոխությունը չի փոխել գործընթացի աշխարհաքաղաքական էությունը:

Քննարկումների նոր ալիքի գլխավոր տրիգերը դարձան Ալիևի խոսքերը Վաշինգտոնի և անձամբ Դոնալդ Թրամփի դերի մասին՝ վերջնական խաղաղության համաձայնագրերի ձևավորման գործում: Ադրբեջանի առաջնորդը բացահայտորեն ցուցադրեց տերմինաբանական համառություն՝ փաստացի հավասարության նշան դնելով 2025 թվականի օգոստոսին Սպիտակ տանը ստորագրված TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity / Թրամփի երթուղի հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման) նախագծի և «Զանգեզուրի միջանցք» ստեղծելու իր սկզբնական պահանջի միջև: Բաքվի համար ամերիկյան օպերատորի հայտնվելը չդարձավ զիջում Երևանին, այլ ընդհակառակը՝ Ադրբեջանի հիմնական մասը Նախիջևանին կապող տրանսպորտային երթուղու կարևորության ճանաչում: Ալիևն ուղղակիորեն ընդգծեց, որ ԱՄՆ վարչակազմը հաշվի է առել Բաքվի մտահոգությունները և «բացատրել է Հայաստանին», որ այս նախագիծն անհրաժեշտ է:

Նման մեկնաբանությունը բացահայտում է հայկական պաշտոնական քարոզչության խորը ճգնաժամը: Հայաստանի ներքին լսարանի համար այս հայտարարությունը դառնում է լուրջ գրգռիչ գործոն, քանի որ այն բացահայտորեն մատնանշում է արտաքին ճնշումը, որի ներքո Երևանը ստորագրել է վաշինգտոնյան համաձայնագրերը: Փոխանակ ինքնիշխան և կամավոր «Խաղաղության խաչմերուկի», որի մասին հայտարարում էին հայկական իշխանությունները, Բաքուն տեղի ունեցածը ներկայացնում է որպես իր աշխարհաքաղաքական հաղթանակ՝ իրականացված աշխարհի խոշորագույն տերության աջակցությամբ: Այն փաստը, որ Ալիևը գովում է Թրամփի վարչակազմին խաղաղության շրջանակ ստեղծելու համար, ընդգծում է, որ Ադրբեջանին հաջողվել է իր ռազմավարական նպատակները ներառել ամերիկյան տարածաշրջանային օրակարգում:

Այս վերլուծական կառույցում առանձնահատուկ նշանակություն ունի ինքնիշխանության հարցը, որը կողմերը մեկնաբանում են տրամագծորեն հակառակ ձևով: Ձևականորեն, համաձայնագրերի պայմաններով, Սյունիքի մարզի տարածքով անցնող հաղորդակցությունների հատվածը մնում է Հայաստանի ինքնիշխանության և նրա օրենսդրության ներքո: Սակայն այդ տարածքի կառավարման և զարգացման իրավունքի փոխանցումը ամերիկյան կոնսորցիումին՝ 99 տարի ժամկետով, փոխում է ուժերի իրական հավասարակշռությունը:

Բաքուն սա մեկնաբանում է որպես մաքուր հաղթանակ. եթե Հայաստանն ինքը ֆիզիկապես չի վերահսկում այդ երթուղին, իսկ անվտանգությունն ու գործառնությունը ապահովվում են միջազգային (տվյալ դեպքում՝ ամերիկյան) օպերատորի կողմից, ապա Երևանի ուղղակի վերահսկողությունը շրջանցող «միջանցքի» հայեցակարգը փաստացի աշխատում է:

Ի վերջո, TRIPP միջազգային նախագիծը, որը հայ հասարակությանը ներկայացվում էր որպես փոխզիջում և կայունության երաշխիք, Ադրբեջանի ընկալմամբ մնում է նույն «Զանգեզուրի միջանցքը»: Ալիևի դեմոնստրատիվ հրաժարումը նոր տերմինաբանության կիրառումից և նրա շեշտադրումն այն մասին, որ Երևանին ստիպել են ընդունել այդ պայմանները, հարվածում է հայկական կառավարության հայտարարությունների վստահելիությանը: Բաքուն հստակ հասկացնում է, որ իր համար կարևոր է ոչ թե օպերատորի իրավական կարգավիճակը, այլ վերջնական արդյունքը՝ Նախիջևանի հետ երաշխավորված և Երևանի կամքից անկախ կապը, ինչը տարածաշրջանում ամրապնդում է նոր աշխարհաքաղաքական իրողություններն՝ ի վնաս Հայաստանի:

Մտածե՛ք այդ մասին…»։