Հայաստանի լույսի և գույների նկարիչը․ Մարտիրոս Սարյան

Մարտիրոս Սարյանը նշանավոր հայ նկարիչ է, ժամանակակից հայկական գեղանկարչության հիմնադիրներից մեկը, որի ստեղծագործությունը դարձել է ազգային գեղարվեստական դպրոցի խորհրդանիշ։

Սարյանը ծնվել է 1880 թվականի փետրվարի 28-ին Նոր Նախիջևանում։ 1897–1903 թվականներին սովորել է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում, որտեղ նրա ուսուցիչներն էին Կոնստանտին Կորովինը և Վալենտին Սերովը։ Սարյանը դեռ ուսանողական տարիներին դրսևորել է հետաքրքրություն վառ գունային լուծումների և դեկորատիվ մոտեցումների հանդեպ, ինչը նրան առանձնացնում էր ակադեմիական ավանդույթից։

20-րդ դարի սկզբին Սարյանը ուղևորություններ է կատարել Կովկաս և Հայաստան, որտեղ բացահայտել է ազգային բնության և մշակույթի հարստությունը։ Այդ տպավորություններն էլ հիմք են դարձել նրա հայտնի, լույսով և վառ գույներով լի բնանկարների համար։

1910-ականներին նկարիչը ճանապարհորդել է Թուրքիա, Եգիպտոս և Պարսկաստան, ինչը խորացրել է նրա հետաքրքրությունը արևելյան գեղագիտության նկատմամբ։ Հեղափոխությունից հետո նա ակտիվորեն մասնակցել է Խորհրդային Հայաստանի մշակութային կյանքին․ ստեղծել հանրապետության զինանշանը, բացել թանգարաններ և զբաղվել հուշարձանների պահպանությամբ։

Սարյանն արժանացել է բազմաթիվ պարգևների՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարչի կոչման (1960 թ.), Լենինյան մրցանակի, Լենինի շքանշանի։ 1947 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի անդամ, իսկ 1945–1951 թվականներին ղեկավարել է Խորհրդային Հայաստանի նկարիչների միությունը։

Նկարիչը ապրել է 92 տարի՝ դառնալով պատերազմների, հեղափոխությունների և նոր երկրի ծննդի վկան։ Նրա արվեստը բնության և մարդու օրհներգ է՝ արտահայտված վառ գույների և ձևերի ներդաշնակության միջոցով։ Սարյանը մեծ ազդեցություն է թողել հայկական գեղանկարչության զարգացման վրա, իսկ նրա գործերը պահվում են աշխարհի խոշորագույն թանգարաններում։

Մարտիրոս Սարյանի կենսագրությունը պատմություն է մի արվեստագետի մասին, որը կարողացել է միավորել ազգային ավանդույթներն ու մոդեռնիստական որոնումները՝ ստեղծելով եզակի գեղարվեստական լեզու։ Նրա ստեղծագործությունը դարձել է ոչ միայն Հայաստանի մշակութային հարստությունը, այլև կարևոր ներդրում համաշխարհային արվեստում։