Օսմանյան կայսրության պետական գործիչ և բարեգործ․ Հարություն Պեզճյան

Բարերար, պետական գործիչ Հարություն Պեզճյանը ծնվել է 1771 թվականի ապրիլի 10-ին Կոստանդնուպոլսում (այլ տվյալներով՝ Կարինում)՝ ոչ հարուստ հայկական ընտանիքում։ Վաղ տարիքից նա աչքի է ընկել ձեռնարկատիրության ունակություններ։ Ավարտելով Գում Գափուի հայկական դպրոցը՝ Պեզճյանը զբաղվել է մետաքսի առևտրով, ինչի համար ստացել է «Գազազ» (մետաքսագործ) մականունը։ Նրա գործարար հմտությունը, խոհեմությունն ու ազնվությունը թույլ են տվել արագ հեղինակություն ձեռք բերել ինչպես հայկական համայնքում, այնպես էլ վաճառականների շրջանում։

Տաղանդի և աշխատասիրության շնորհիվ Պեզճյանը կարողացել է պարզ առևտրականից դառնալ Օսմանյան կայսրության ամենաազդեցիկ անձանցից մեկը։ 1825 թվականին նա նշանակվել է դրամահատարանի կառավարիչ, իսկ շուտով դարձել է սուլթան Մահմուդ Երկրորդի ամենավստահելի անձանցից մեկը։ Մոտ մեկ տասնամյակ (1825–1834 թթ.) Պեզճյանը ոչ միայն ղեկավարել է կայսրության կարևորագույն ֆինանսական հաստատություններից մեկը, այլև կատարել է սուլթանի խորհրդականի գործառույթներն, ինչի համար արժանացել է «Հարություն ամիրա» տիտղոսին։

Այս շրջանը հայկական պատմագրության մեջ հայտնի է որպես «Պեզճյանի դարաշրջան»,երբ Կոստանդնուպոլսի հայկական համայնքը ստացել է նշանակալի աջակցություն և զարգանալու հնարավորություն։ Պեզճյանը ակտիվորեն զբաղվել է բարեգործությամբ՝ ֆինանսավորել է դպրոցների և եկեղեցիների կառուցումը, օգնել է աղքատ ընտանիքներին և նպաստել հայկական մշակութային ու հոգևոր կյանքի ամրապնդմանը։ Նրա գործունեությունը դարձել է օրինակ, թե ինչպես կարելի է անձնական հաջողությունը ծառայեցնել ժողովրդի բարօրությանը։

Չնայած արքունիքում ունեցած բարձր դիրքին՝ Պեզճյանը հավատարիմ է մնացել իր արմատներին և մշտապես աջակցել հայկական համայնքին։ Նրա կյանքը դարձել է անձնական նախաձեռնողականության և հանրային ծառայության ներդաշնակ համադրության խորհրդանիշ։

Հարություն Պեզճյանի կենսագրությունը պատմություն է այն մասին, թե ինչպես կարող են տաղանդն ու աշխատասիրությունը մետաքսի առևտրականին դարձնել պետական գործիչ և բարեգործ, որի գործունեությունը նպաստել է հայկական համայնքի ամրապնդմանը և թողել վառ հետք Օսմանյան կայսրության պատմության մեջ։